tavas kayaca omurgalı fosil lokalitesi: keşif ve önem
Denizli’nin Tavas ilçesindeki Kayaca Omurgalı Fosil Lokalitesi, yakın dönemde yürütülen kazılarla paleontoloji literatörüne yeni ve zengin veri setleri kazandırıyor. 7 ila 9 milyon yıl öncesine tarihlenen (Geç Miyosen) bu bölgede, fillerin atası sayılabilecek formlardan üç parmaklı atlara, gergedanlardan ceylan ve kılıç dişli kedilere kadar geniş bir fauna çeşitliliği belgeleniyor. Kazılar, alanın korunmuş yapısı sayesinde bugüne ulaşmış yüzlerce kemiği bilim dünyasına sunuyor.
kazıların bulguları ve bilimsel katkuları:
Burada yürütülen çalışmaları Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ahmet İhsan Aytek bilimsel danışmanlığında ve Denizli Müze Müdürlüğü koordinasyonunda sürdürülüyor. Araştırmacılar, yaklaşık 700’ün üzerinde fosil tespit ettiklerini bildiriyor. Bu fosiller arasında etçil türlerin oranı dünya ortalamasının oldukça üzerinde; normalde yaklaşık yüzde 2 olması beklenen etçil bulgular burada yüzde 10 düzeyinde çıkıyor. Kuş fosillerinin sayıca ve korunma açısından beklenenden iyi durumda olması da bölgeyi ayrıcalıklı kılıyor.
Doç. Dr. Aytek, kazıların bir Türk ekibi tarafından bulunan tek lokalite olduğuna dikkat çekiyor ve bu özelliğin yayımlanan ilk makalelerle hızla uluslararası ilgi çektiğini vurguluyor. Akabinde gelen iş birliği talepleri ve yoğun geri dönüşler, alanın bilimsel önemini teyit ediyor.
buluntu örnekleri ve korunma koşulları:
Kazı sahasında ortaya çıkan fosillerin korunmasında kil tabakalarının büyük rolü olduğu belirtiliyor. Sellerin canlıları belli noktalarda biriktirmesi ve ardından üzerine çöken kilin bu kalıntıları koruması, günümüze ulaşmalarını sağlamış. Bu koruyucu tabaka fosilleri çıkarma sürecini zorlaştırsa da aynı zamanda nadir örneklerin korunmasını mümkün kılıyor. Araştırmacılar, zürafa üst çenesi dişleri, iyi korunmuş kılıç dişli kedi kafatası ve bir oklu kirpi örneği gibi nadir parçalar üzerinde laboratuvar temizliği ve tanımlama çalışmalarını sürdürüyor.
Aytek, bazı fosillerin taşla ayırt edilemeyecek kadar benzer hale geldiğini, ancak ekibin deneyimiyle doku ve diş yapıları üzerinden tür tayinlerinin yapıldığını ifade ediyor. Dişlerin tür, cins ve bireysel biyolojik veriler açısından kritik bilgi sağladığı vurgulanıyor.
çalışma süreci, destekler ve gelecek planları
Kazı çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Denizli Büyükşehir Belediyesi iş birliğiyle yürütülüyor. 2017–2021 yılları arasında yapılan yüzey araştırmalarının ardından 2022’de hedeflenen bölge üzerinde yoğun kazı çalışmalarına başlanmış; ekip, toplamda yaklaşık dokuz yıldır alanda araştırma yürütüyor. Denizli Büyükşehir Belediye Başkanı Bülent Nuri Çavuşoğlu ve eşi Nilgün Çavuşoğlu’nun saha incelemesi, çalışmalara verilen yerel desteğin simgesi oldu.
Belediye, antik kentler ve höyüklerin yanı sıra paleontolojik alanları da kapsayan protokol çerçevesinde 2026 yılı için toplam 9 milyon 200 bin TL destek sağladı. Bu kaynak, Laodikeia, Tripolis, Kale Tabea, Kolossai, Attouda, Ekşi Höyük, Aşağıseyit Höyük, Beycesultan Höyük, Yassıhöyük ve Kayaca Omurgalı Fosil Lokalitesi olmak üzere 10 kazı alanındaki çalışmaların sürdürülmesini hedefliyor. Çavuşoğlu, denizli’nin sadece antik kentlerle değil, aynı zamanda milyonlarca yıllık doğa mirasıyla da öne çıktığını belirterek, bu mirasın korunup geleceğe aktarılacağını söyledi.
Kayaca’daki buluntular, hem bölgenin Geç Miyosen ekosistemine dair ayrıntılı bir tablo sunuyor hem de Türkiye’deki paleontolojik çalışmaların kapasitesine ışık tutuyor. Türk ekibinin keşfi olması, yayın ve iş birlikleri yoluyla alanın uluslararası ölçekte daha görünür hale gelmesini sağladı. Araştırmanın ilerleyen aşamalarında, laboratuvar temizliği, tür tayini ve koruma çalışmaları tamamlandıkça yeni yayınların ve sergilerin önü açılacak; bazı örnekler şimdiden Denizli Kent Müzesi’nde sergilenmeye başladı.
Sonuç olarak, Tavas Kayaca lokalitesi, korunmuş fosil çeşitliliği, etçil türlerin beklenenden yüksek oranda bulunması ve zengin kuş fosili içeriğiyle bölgesel ve uluslararası paleontoloji açısından önem taşıyor. Süregelen kazı sezonları ve sağlanan finansal destekler, bu alandaki keşiflerin devam etmesine ve elde edilen mirasın kamuya açılmasına olanak verecek.
DÜNYANIN EN ÖNEMLİ FOSİL POTANSİYELLERİNDEN BİRİSİ OLAN TAVAS KAYACA OMURGALI FOSİL LOKALİTESİNDE ORTAYA ÇIKARTILAN KEMİK PARÇALARI BİLİMSEL ÇALIŞMALARA IŞIK TUTUYOR.
