Giriş
Asya’nın iki büyük ekonomisi Japonya ve Çin, sürücü adaylarına yönelik ehliyet süreçlerinde farklı yaklaşımlar benimsiyor. Türkiye’deki tartışmalarla paralel olarak, her iki ülkede de amaç hataları azaltmak ve trafik güvenliğini artırmak. Aşağıda Japonya ve Çin uygulamalarının yapısı, aday deneyimleri ve sistemlerin öne çıkan noktaları yer alıyor.
Japonya’da yoğun eğitim ve sıfır hata yaklaşımı
Gasshuku Menkyo, Kari-men ve Honmen
Japonya’da sıfırdan ehliyet almak isteyenler genellikle 'Gasshuku Menkyo' adı verilen yoğun kamp programlarına veya özel sürücü kurslarına katılıyor. Süreç iki ana aşamaya ayrılıyor: 'Kari-men' (geçici ehliyet) ve 'Honmen' (asıl ehliyet). Yazılı sınavlar ortalama 100 sorudan oluşuyor ve başarı eşiği yaklaşık %90 olarak uygulanıyor.
Direksiyon sınavlarında ayrıntı odaklı değerlendirme
Direksiyon sınavlarında hata payı neredeyse yok denecek kadar az. Adaylardan sadece aynaya bakmak yerine boyun eğer şekilde kör nokta kontrolleri yapmaları, 'S-Curve' ve 'Crank' gibi dar virajlarda lastiğin yol çizgisine milimetrik yakınlığını korumaları bekleniyor. Demiryolu geçitlerinde yeşil ışık olsa bile yavaşlama zorunluluğu gibi ince ayrıntılara uyulmaması sınavın anında sonlanmasına yol açabiliyor.
Aday deneyimi: Asena Takayama’nın gözlemleri
Gasshuku kampına katılan Asena Takayama süreci 'oldukça disiplinli' olarak tanımlıyor. Takayama’ya göre direksiyon sınavını geçmeden yazılı sınava girme hakkı verilmiyor; direksiyonun ardından yazılı sınavı geçerek geçici ehliyet alınıyor. Geçici ehliyette, aracın ön ve arkasına iki adet Deneme sürüşü uyarısı takılması, tek başına araç kullanmanın yasak olması ve yan koltukta en az 3 yıllık ehliyeti olan birinin bulunması gibi katı koşullar uygulanıyor. Son aşamada alınan mezuniyet belgesiyle asıl ehliyet sınavına girilebiliyor.
Kuralların öne çıktığı zorluk alanları
Takayama yazılı sınavların zorluğuna dikkat çekiyor: 'Araç kullanmanın mantığından çok Japon trafik mantığını bilmek gerekiyor.' Direksiyon sınavlarında ise en sık elenme nedenleri arasında yetersiz güvenlik kontrolleri, sola dönüşlerde yol çizgisine yeterince yaklaşmama, dur ikazlarına uyulmaması ve yayalara yol vermeme gibi maddeler bulunuyor. Japonya’da iyi araç kullanmak tek başına yeterli değil; ülkenin istediği biçimde sürüş sergilenmesi gerekiyor.
Çin’de 4 aşamalı sınav maratonu
Teorik sınav ve başarı ölçütleri
Çin’de ehliyet süreci dört aşamadan oluşuyor. İlk aşamada bin 300 soruluk havuzdan seçilen 100 soru elektronik ortamda soruluyor; adayların 45 dakikada, 100 üzerinden 90 puan almaları bekleniyor.
Sensörlü parkur: dijital değerlendirme
İkinci aşamada kapalı parkur sınavı yapılıyor. Bu bölümde araçlarda gözetmen bulunmuyor; sınav tamamen araç üzerindeki sensörler ve dijital aksamla izleniyor. Kalkış, geri park, yokuşta kalkış ve dar alan manevraları sırasında aracın durması veya çizgiye teması anında bilgisayar tarafından başarısız olarak kaydediliyor. Hu ShiLiang bu aşamanın en zor kısmı olduğunu, hataların kesin ve hassas şekilde hesaplandığını vurguluyor.
Trafikte sürüş ve son değerlendirme
Üçüncü aşama gerçek trafik içinde yapılırken şerit takibi, sinyal kullanımı, kavşak davranışı ve yayalara yaklaşım gibi kriterler yakından inceleniyor. İkinci ve üçüncü aşamalarda adayın aynı seviyede 5 kez başarısız olması halinde önceki seviye sınav sonuçları iptal ediliyor ve süreç başa dönüyor. Dördüncü aşamada ise kaza önleme, kötü hava şartlarıyla başa çıkma, çevre bilinci ve acil durum tepkileri değerlendiriliyor; bu aşama gözetmenler eşliğinde dijital testlere de tabii tutuluyor.
Karşılaştırma ve çıkarımlar
Japonya ve Çin modelleri, aynı hedefe—trafik güvenliğini artırmaya—farklı yollarla ulaşmayı amaçlıyor. Japonya daha uzun süreli, eğitim ve kural odaklı bir disiplinle hatayı asgariye indirmeyi hedeflerken, Çin dijital sensörler ve katı yeniden başlatma kurallarıyla anlık hataları net biçimde ölçmeyi tercih ediyor. Her iki sistem de sürüş becerisinin ötesinde, yerel trafik kültürü ve kurallarına uygun davranışı önceliklendiriyor.
Türkiye’de ehliyet süreçlerinin zorlaştırılmasına yönelik tartışmalar sürerken, Japonya ve Çin örnekleri; kural disiplini, teknolojik ölçüm yöntemleri ve eğitim sürelerinin farklı etkilerini değerlendirmek için somut karşılaştırma imkanı sunuyor.
ASYA’NIN İKİ DEV EKONOMİSİ JAPONYA VE ÇİN’DE EHLİYET ALMAK İÇİN ZORLU BİR SÜREÇTEN GEÇMEK GEREKİYOR. JAPONYA EĞİTİM SÜRESİNCE HATA PAYINI NEREDEYSE SIFIRA İNDİRİRKEN, ÇİN’DE ADAYLAR SENSÖRLÜ ARAÇLARLA TEKNOLOJİ KARŞISINDA TER DÖKÜYOR.
