ASO: Teknoparklarda ürünleşme, ticarileşme ve ihracatta sıçrama zamanı
Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Seyit Ardıç tarafından değerlendirilen "Küresel Teknoloji Politikaları Perspektifinde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Analizi" raporu, Türkiye teknopark ekosisteminin son 25 yıllık büyümesini ortaya koyarken, bu ölçeğin patent, ürünleşme ve sanayi entegrasyonuna aynı oranda yansımadığını vurguluyor.
Raporun temel bulguları
Raporda, Türkiye genelinde 113 Teknoloji Geliştirme Bölgesi olduğu; bunların 94 tanesinin aktif, 19 tanesinin ise altyapı aşamasında bulunduğu belirtiliyor. Son 25 yılda teknoparklarda 88.077 proje tamamlanırken, faaliyet gösteren firma sayısı 12.188 ve toplam istihdam 125.124 kişiye ulaştı. Bu dönemde toplam satış hacmi yaklaşık 1,15 trilyon lira ve kümülatif ihracat 16 milyar dolar olarak kaydedildi.
Patent ve ürünleşmede görülen makas
Ancak rapor, bu niceliksel büyümeye karşın teknoparkların ulusal patent ve ticarileşme payında sınırlı kaldığını ortaya koyuyor. 2002-2024 döneminde ülke genelinde yapılan 112.131 patent başvurusunun yalnızca 5.228i teknopark kaynaklı. Patent tescilinde ise 31.757 tescilin yalnızca 2.412si teknoparklardan geldi; teknoparkların ulusal patent tescilindeki payı <%strong>7,6. Raporda, üniversite merkezli yapının bilgi üretiminde etkin olduğu, ancak bu bilginin sanayi ile yeterince buluşamadığı ve Ar-Ge çıktılarının patent, ticarileşme ve üretime dönüşme kapasitesinin sınırlı olduğu vurgulanıyor.
Sektörel dağılım ve uluslararasılaşma
Teknopark firmalarının yaklaşık %56'sı yazılım ve dijital teknoloji alanında faaliyet gösteriyor; imalat ve donanım odaklı firmaların payı ise %5'in altında. Bu yapının patent üretimini sınırladığına dikkat çekildi. Uluslararasılaşmada da sayı artsa da derinlik sınırlı: yabancı firma sayısı 2014'te 126'yken, Ekim 2025'te 525'e çıktı ancak yabancı firmaların ekosistem içindeki payı yaklaşık %4,3 seviyesinde kaldı.
ASO Başkanı Ardıç'ın değerlendirmesi
Seyit Ardıç, rapor değerlendirmesinde teknoparklarda ulaşılan niceliksel büyümenin önemli olduğunu, ancak asıl ihtiyaçın bu ölçeğin fikrî mülkiyet çıktısına, ürünleşmeye ve sanayi ölçeğinde teknoloji üretimine dönüştürülmesi olduğunu belirtti. Ardıç, "Şimdi teknoparklarda patent ve ticarileşmede sıçrama yapma zamanıdır" ifadelerini kullandı ve üniversitelerin araştırma derinliğinin sanayi ile ortak bakış ve iş birliğiyle ele alınmasının kritik olduğuna dikkat çekti.
13 maddelik reform paketi ve dört stratejik eksen
ASO raporu, teknoparklardaki ikinci sıçramayı hedefleyen 13 maddelik reform önerisini dört ana eksende topluyor:
1) Teşvik mimarisinde dönüşüm: Teşviklerin yalnızca statüye değil, patent, ürünleşme, ihracat ve teknoloji çıktısına göre performans odaklı hale getirilmesi önerildi.
2) Alan işletmeciliğinden teknoloji yatırımcılığına geçiş: Yönetici şirketlerin kira ve alan yöneticiliğinden çıkarılarak ortak altyapı, teknoloji transferi, yatırım ve ticarileşme süreçlerini yöneten aktörlere dönüşmesi gerektiği vurgulandı.
3) OSB-TGB entegrasyonu ve finansman derinliği: Ar-Ge ile üretim arasındaki kopukluğun giderilmesi, prototipten pilot üretime uzanan hattın güçlendirilmesi ve teknopark finansmanının girişim sermayesi araçlarıyla derinleştirilmesi önerildi.
4) Performans, insan kaynağı ve uluslararasılaşma: Teknoparkların çıktı ve etki bazlı izlenmesi, akademik sistemin patentin ürüne dönüşme süreciyle daha güçlü ilişkilendirilmesi ve büyük ölçekli teknoparklarda uluslararası ortaklık kapasitesinin artırılması yer aldı.
Uygulama zemini: ASO Teknoloji Üssü
Reform çerçevesi yalnızca öneri düzeyinde bırakılmayarak, uygulamaya geçirilmesi hedeflenen ASO Teknoloji Üssü ile somutlaştırılıyor. Temelli Sanayi Havzası'nda 1 milyon metrekare alan üzerinde planlanan üs, Ar-Ge, üretim, girişimcilik ve ticarileşmeyi aynı kampüste buluşturan bütünleşik bir inovasyon ekosistemi olarak tasarlandı.
Projede, tam kapasiteye ulaşıldığında ASO Teknoloji Üssü'nün Ankara ihracatına yaklaşık 1,5 milyar dolar katkı, 18 bini aşkın nitelikli istihdam ve 800'den fazla Ar-Ge şirketi ile girişime ev sahipliği yapması hedefleniyor.
Sonuç ve öncelikler
Ardıç, reform paketinin teşviklerin etkinliğini artırmayı, yönetici şirketleri değer üreten aktörlere dönüştürmeyi ve üretimle entegrasyonu sağlayacak uygulama kapasitesini güçlendirmeyi hedeflediğini belirtti. Raporda öne çıkan öncelikler; fikrî mülkiyet üretimini derinleştirme, ürünleşme hatlarını kuvvetlendirme ve teknoparkların küresel pazarlara kalıcı entegrasyonunu sağlamaya yönelik adımlar olarak sıralanıyor.
Önemli veri ve ifadeler raporun kendi bulgularıdır ve ASO tarafından yayımlanmıştır.
ANKARA SANAYİ ODASI (ASO) BAŞKANI SEYİT ARDIÇ (ARŞİV)
