Yıldırım: Türk devletleri için büyük veri ve LLM tabanlı dil modeli oluşturulmalı
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) düzenlenen "Türk Dünyasında Dijital Medya, Ekonomi ve Eğitim Vizyonu Uluslararası Forumu"nda konuştu. Forum, 15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi tarafından düzenlendi; akademisyenler, kamu temsilcileri, iş dünyası ve öğrenciler etkinlikte yer aldı. Konuşmacılar arasında Prof. Dr. Mustafa Menekay ve 15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi Kurucu ve Mütevelli Heyeti Başkanı Ertan Birinci de bulunuyordu.
İnternetin dönüşümü ve taşıdığı riskler
Yıldırım, son iki yüz yıldaki değişim süreçlerine değinerek internetin sanayi devriminden sonra insanlık tarihindeki en önemli kırılmalardan biri olduğunu belirtti. İnternetin 1969'da ABD'de askeri amaçla kullanılmaya başlandığını hatırlattı ve aynı dönemde dünyada Ay'a yapılan insanlı seferlerin konuşulduğunu; bugün ise internetin hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini vurguladı.
Yıldırım, internet ve sosyal medyanın toplum ve devletler üzerindeki etkilerine dikkat çekti: "Bugün internet ve sosyal medyada oluşturacağınız bir iki gün içerisindeki bir algıyla dünyayı allak bullak edebiliyorsunuz. O algı bazı ülkelerin istiklalini bile tehlikeye sokar boyutlara geliyor." "Dijital dünya insanlığın geleceği için büyük imkanlar sağlarken, doğru kullanılmazsa zarar verebilir" benzetmesini kullandı.
Dijital altyapı, ortak ekonomi ve yapay zekâ
Türk dünyasının nüfus ve coğrafi genişliğine işaret eden Yıldırım, bağımsız Türk devletlerinde yaklaşık 180 milyon ve diğer ülkelerde yaşayan soydaşlarla birlikte yaklaşık 300 milyon kişiden söz etti. Bu potansiyelin ortak dijital altyapı ile somutlaştırılması gerektiğini belirtti.
Yıldırım, e-ticaret, ortak ödeme sistemi ve gümrüklerde dijitalleşme gibi alanlarda adımlar atılması gerektiğini söyledi: "Ortak dijital altyapının mutlaka kurulması lazım. Gümrükte insan unsurunu mümkün mertebe ortadan kaldırmak lazım." Yapay zekânın dijital dönüşümün merkezinde yer aldığını, bu teknolojilerin kullanıcı davranışlarını öğrenip hızlı ve kapsamlı araştırmalar yapabildiğini ifade etti.
Veri kaynaklarının önemine dikkat çeken Yıldırım, KKTC örneğini verdi: "Kuzey Kıbrıs için derlediğiniz bilgiler, Kıbrıs Türkünün yıllarca yaşadığı haksızlıkları bu mecralardan doğru alabilir mi? Orada ne işlenmişse, ne söylenmişse onlar önünüze geliyor. İşte bunu tersine çevirme zamanı gelmiştir."
Derlem Projesi ve büyük dil havuzu
Yıldırım, Türk Dil Kurumu ile HAVELSAN'ın yer aldığı "Derlem Projesi"nin başlatıldığını ve bunun Türk dünyasına yaygınlaştırılması gerektiğini belirtti. "Türk devletleri için büyük veri ve LLM dediğimiz büyük dil modelini hayata geçirmemiz gerekiyor" diyerek kendi dil, hafıza ve kültürel birikiminin temel alınmasının önemini vurguladı. Yıldırım, lehçeler, ağız farklılıkları ve anlam varyasyonlarının bu büyük dil havuzuna dahil edilmesi gerektiğini söyledi.
Projenin KKTC başta olmak üzere Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve diğer Türk devletlerine yaygınlaştırılması hedefleniyor. Yıldırım, "Benim hedefim, TDT Aksakallar Konseyi Başkanlığı ve konsey üyesi arkadaşlarımızla beraber bu büyük dil modelini ve Derlem Projesi’ni bütün Türk dünyasında hızlı bir şekilde hayata geçirmek" ifadelerini kullandı.
Eğitim, kültür ve ekonomik entegrasyon
Yıldırım, dijital medyanın sadece haber aracı olarak görülmemesi gerektiğini; siyaseti etkilediğini ve kültürleri taşıdığını belirtti. Ortak dijital içerik üretimi, ortak yayın platformları, ortak dijital kültür alanı, akademisyen ve öğrenci değişimi, ortak dijital kütüphaneler ile mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınmasının önemini vurguladı.
KKTC'nin Türk Devletleri ailesine katılmasının yükseköğretim ve diğer alanlarda iş birliği için fırsat yarattığını söyledi: "Kuzey Kıbrıs’ın Türk Devletleri’ne üye yapılması aslında atılan en önemli adımlardan biridir." Ekonomik entegrasyonda uzun vadeli hedef olarak ortak ödeme sistemi ve yerel para birimleriyle ticaretin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti: "Türk devletlerinin önünde ortak ödeme sistemi var."
Gelecek vizyonu
Yıldırım, Türk dünyasının geçmişten gelen birikimini ortak akıl, bilim, teknoloji ve vizyonla geleceğe taşımaları gerektiğini söyledi. "Biz diyoruz ki 21’nci yüzyıl Türklerin, Türk dünyasının yüzyılı olacaktır" diyerek birlik ve beraberlik mesajı verdi ve bu sürecin hem fırsat hem de sorumluluk gerektirdiğini vurguladı.
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım, KKTC'de Türk Dünyasında Dijital Medya, Ekonomi ve Eğitim Vizyonu Uluslararası Forumu'nda yaptığı konuşmada, "Türk devletleri için büyük veri ve LLM dediğimiz büyük dil modelini hayata geçirmemiz gerekiyor" dedi.
