Balıkesir temsilcileri yemin edip yeniden cepheye gitti
Aydın Ayhan'ın yeni araştırma ve belgelerine göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk açıldığı dönemde Balıkesir milletvekillerinin bir kısmı mecliste yemin edemediler çünkü o sırada cephede savaşıyorlardı. Ayhan, çalışmasını 30 Ağustos dolaylarında İhlas Haber Ajansı ile paylaştı ve kitaplığında döneme ait kaynaklar sergiledi.
Milletvekillerinin cepheye gitme süreci:
Aydın Ayhan'ın aktardığı kayıtlara göre, Ayvalık, İvrindi, Salihli, Akhisar ve Soma gibi bölgelerde yoğun direniş yaşanıyordu. Balıkesir 30 Haziran 1920’de işgal edildi ve bölgedeki mücadeleler sürerken bazı temsilciler sahada yer aldı. Haziran sonu ile Temmuz başında Ankara'ya gelerek yemin eden ve resmen milletvekili unvanı alan Mehmet Vehbi Bolak, Hasan Basri Çantay ve Abdülgafur Iştın Efendi gibi isimler, yemin ettikten hemen sonra ortak bir dilekçe verip TBMM'den 'cephe izni' talep ettiler; bu talep meclis kayıtlarında yer aldı. İzni aldıktan sonra tekrar cepheye dönerek savaşa katıldıkları, kayıtların devamında belirtiliyor.
Ayhan, bu milletvekillerinin cepheden dönme tarihine ilişkin açık bir kayıt bulunmadığını, ancak yaklaşık iki ay sonra mecliste tekrar konuşmalara başladıklarının görüldüğünü söylüyor. Bu durum, hem temsil hem de bölgesel savunma sorumluluğunun aynı anda yürütüldüğünün tarihi bir örneği olarak öne çıkıyor.
Gizli örgütlenme, yaralı nakli ve yargı tutanakları:
Balıkesir bölgesinde Kuvayi Milliye hareketine paralel özel bir teşkilatın kurulduğunu belirten Ayhan, bu yapının haberleşme, silah sevkiyatı ve yaralı taşıma gibi görevleri üstlendiğini aktarıyor. Teşkilatın başında olan Varnalı İsmail Hakkı Beyin döneme ilişkin anıları arasında, dağ çatışmalarında yaralananların gizlice tedavi edilmesi ve morfin yokluğunda acil amputasyonların karanlıkta yapılması gibi örnekler bulunuyor. Ayhan, bu tanıklığı aktarırken, dönemin koşullarının hem tıbbi hem de güvenlik açısından ne denli zorlayıcı olduğunu vurguluyor.
Diğer bir önemli belge kümesi de Yunan makamlarınca Bandırma'da yargılanan yaklaşık 100 civarındaki Türk askerine ait tutanaklar. Ayhan bu belgelerin Yunanca olduğunu, kendisinin bulup tercüme ettirdiğini ve yargılamalarda 'gizli tanık' uygulamasının kullanıldığını belirtiyor. Söz konusu evraklar arasında, kaçarken bırakılan 2-3 sayfalık bir dökümde 70 gizli tanık isminin yer aldığı, bunlardan 5'inin gayri müslim, 65'inin müslüman olduğu kayıtlı durumda. Ayhan ayrıca, dönem içinde belediye başkanlığı yapmış bazı isimlerin kaçmak zorunda kaldığını ve bazılarının yurt dışında yaşamını yitirdiğini ifade ediyor.
Ayhan'ın araştırması, Balıkesir'in Kuvayi Milliye geleneğinin ve TBMM döneminin çelişen sorumluluklarının somut örneklerini ortaya koyuyor. Meclisle cephe arasında gidip gelen bu milletvekilleri, hem siyasal hem de fiili direnişin aynı aktörler tarafından yürütüldüğünü gösteren önemli belgeler sundu.
MİLLETVEKİLLERİ MEHMET VEHBİ BOLAK, HASAN BASRİ ÇANTAY, ABDÜLGAFUR IŞTIN EFENDİ'NİN FOTOĞRAFLARI
