UZZK'den uyarı: yüksek rekolteye rağmen üretim risk altında
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan, 2026/27 sezonunda zeytin rekoltesinin tüm zamanların rekoru seviyesine ulaşmasının beklendiğini ancak zeytinyağı üretiminin öngörülen seviyelere çıkarılmasında ciddi risklerin bulunduğunu söyledi.
Rekolte ve üretim tahmini:
Dr. Tan, bu sezon için zeytin rekoltesinin 4 milyon 30 bin ton ile rekor seviyeye ulaşmasının öngörüldüğünü, bunun 1 milyon 163 bin tonunun sofralık zeytine ayrılacağını; geri kalan yağlık zeytinden ise teorik olarak 588 bin ton zeytinyağı elde edileceğini açıkladı. Bu rakamlarla Türkiye’nin zeytinyağında İspanya’nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yeniden yükselebileceği vurgulandı.
Maliyet, fiyat ve hasat riski:
Rekor rekolte beklentisinin üreticide sevinç yerine kaygı yarattığını söyleyen Dr. Tan, üretim maliyetleri ile piyasadaki alım fiyatları arasındaki uçuruma dikkat çekti. Açıklamaya göre bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50-70 lira, zeytinyağının kilogram maliyeti ise 240-280 lira bandında bulunuyor. Buna karşılık piyasadaki alım fiyatları sıradan zeytin için kilogram başına 20-35 lira, zeytinyağı için ise 170-200 lira seviyelerinde seyrediyor.
Dr. Tan, piyasa fiyatlarının artan maliyetleri karşılamadığını, bunun üreticide endişe ve moral bozukluğuna yol açtığını ifade etti. Ayrıca yere dökülen dip zeytinin oranının yaklaşık %30-40 olduğuna ve engebeli alanlardaki, seyrek tutumlu ağaçlardaki zeytinlerin toplanamama riskine işaret etti. Normal zeytinyağı randımanının 1/5 olması beklenirken bu yıl 1/6–1/10 aralığında gerçekleştiği, bu faktörlerin zeytinyağı rekoltesini aşağı çekebileceği belirtildi.
Toplanamayan ürünler nedeniyle rekoltenin %30 ila %50 daha düşük gerçekleşebileceği uyarısında bulunan Tan, tarihi rekor beklentisi olan bir yılda bunun yerine adeta bir "yok yılı" yaşanabileceğini kaydetti.
Riskleri fırsata çevirecek çözüm önerileri:
UZZK Başkanı önerilerini, iç tüketimi hızla artırmak ve ülkeye döviz girdisini korumak amacıyla öncelikli adımlar olarak sıraladı. Öne çıkan öneriler şunlar:
- Destek ödemeleri: Avrupa Birliği müktesebatına uyum çerçevesinde, üreticinin maliyetini karşılayacak şekilde zeytinyağına kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytine ise kilogram başına 20 sent fark ödemesi yapılması.
- İhracat iadesi: Dökme, fason işlenen ve 1–5 kilogram arası ambalajlı ihracatlar için daha önce uygulandığı gibi ton başına 100, 300 ve 750 dolara kadar ihracat iadesi verilmesi.
- Stoklama ve piyasa regülasyonu: İspanya örneğinde olduğu gibi zeytinyağı fiyatının maliyetin altına düşmesi durumunda belirli miktarda stoklama yardımının kooperatifler aracılığıyla sağlanarak piyasanın regüle edilmesi.
- AB kontenjanı ve uluslararası ticaret: AB'ye gümrük ve vergiden muaf ihracat kontenjanının şu an sadece 100 ton seviyesinde olduğuna, Tunus'a ise 56 bin 400 ton kontenjan uygulandığına dikkat çekilerek Türkiye’nin kontenjanının en az Tunus seviyesine çıkarılmasının talep edildiği belirtildi.
- Yeni pazar ve takas mekanizmaları: Devlet eliyle, ikili ticari ilişkilerin güçlü olduğu Türki cumhuriyetler ve benzeri ülkelere zeytinyağı satışı yapılması veya mal değişimi (takas) mekanizmalarının işletilmesi önerildi.
- İç tüketimin artırılması: Hükümet tarafından zeytinyağı ve sofralık zeytinin sağlığa faydalarını anlatan kamu spotları hazırlanarak toplumun bilgilendirilmesi ve tüketimin teşvik edilmesi gerektiği vurgulandı.
Dr. Mustafa Tan, alınacak önlemlerle risklerin fırsata çevrilebileceğini ve hem üreticinin korunmasının hem de ülke ekonomisine katkının sağlanabileceğini belirtti.
ULUSAL ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI KONSEYİ (UZZK) YÖNETİM KURULU BAŞKANI DR. MUSTAFA TAN
