Keşif ve ilk bulgular
İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Resim Bölümü öğretim üyesi Dr. Levent İskenderoğlu başkanlığında, İnönü Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Fırat Üniversitesi'nden oluşan disiplinler arası araştırma ekibi, Tohma Kanyonu bölgesinde yürüttükleri arazi çalışmaları sırasında tarih öncesi bir resimli mağara keşfetti.
İlk incelemelerde mağara duvarlarında yüze yakın insan ve hayvan figürü ile çok sayıda geometrik sembol belirlendi. Figürler genellikle kırmızı ve kızıl kahverengi tonlarda oluşturulmuş olup, şematik ve simgesel bir anlatım dili taşıdığı değerlendirildi.
Sanatsal özellikler ve anlatım dili
İskenderoğlu, mağara resimlerinin Avrupa'daki natüralist örneklerden farklı olarak daha şematik bir görsel karakter sergilediğini vurguladı. Araştırmacı, çizginin biçim üretmenin ötesinde düşünce, bellek ve anlam üretme biçimini görünür kılan temel bir anlatım aracı olarak kullanıldığını belirtti ve resimlerin "insanlık tarihinin erken dönem zihinsel üretimlerine ışık tutabilecek nitelikte" olduğunu söyledi.
Mağara duvarları yalnızca tekil figürlerden oluşmuyor; insan, hayvan ve geometrik semboller belirli ilişkiler içerisinde bir araya getirilmiş. Bazı yüzeylerde figürlerin üst üste işlendiği, çizgilerin kesiştiği ve üslup farklılıklarının görüldüğü kaydedildi.
Tarihlendirme ve araştırma yöntemleri
Dr. İskenderoğlu mağarayı ihtiyatlı bir değerlendirmeyle Neolitik Döneme tarihlendirilebileceğini ifade etti, ancak kesin tarihlendirmenin ayrıntılı yüzey incelemeleri ve laboratuvar analizleriyle yapılacağı belirtildi. Araştırma ekibi, resimli yüzeylerin ayrıntılı biçimde belgelenmesi, figürlerin sınıflandırılması, envanter kayıtlarının oluşturulması ve pigment örneklerinin incelenmesi gibi aşamalarla mağaranın kronolojik ve teknik özelliklerini ortaya koymayı hedefliyor.
Kültürel önem ve karşılaştırmalar
İskenderoğlu, mağaranın içerik bakımından Türkiye'de şimdiye dek tespit edilen en önemli resimli mağaralardan biri olabileceğini, Antalya Beldibi, Latmos (Aydın–Muğla) ve Mersin Doğu Sandal Mağarası gibi örneklerle karşılaştırıldığında figür yoğunluğu, konu çeşitliliği ve sembolik anlatım bakımından oldukça zengin olduğunu söyledi. Bu özelliklerin alanı sadece Anadolu için değil, dünya kültürel mirası açısından da önemli kıldığını vurguladı.
Koruma çağrısı
İlk değerlendirme raporlarının hazırlanarak ilgili koruma kuruluna sunulacağı belirtilirken, ekip mağarada yakın dönemde oluştuğu değerlendirilen tahribat izleriyle karşılaştıklarını bildirdi. İskenderoğlu, define avcılarına seslenerek: "Buralarda altın veya değerli eşya bulamazsınız. Burada insanlık tarihinin izleri var." uyarısında bulundu ve yetkililerden alanın bir an önce koruma altına alınmasını istedi.
Malatya'da Anadolu'nun en eski resimli mağarası bulundu
