Divriği şifahanesinde yeni bir görsel bulgu
UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine 1985'te giren Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, her geçen gün yeni ayrıntılarla gündeme geliyor. Yapının şifahane bölümünün tavan işlemelerinde, girişteki belirli bir noktadan bakıldığında bir insan silueti izlenimi veren bir motif ortaya çıktı. Bu görüntüde çekik gözlü, belirgin elmacık kemikli ve sarkık bıyıklı bir erkek figürü olduğu ifade ediliyor.
tespitlerin geçmişi ve güncel fotoğraflar:
Sivaslı gazeteci Sirer Doğan 41 yıl önce cami kapılarının güneş ışığıyla oluşturduğu namaz kılan insan görüntülerini belgelemiş, o çalışma uluslararası ilgi çekmişti. Doğan, bu kez şifahane tavanına dair çektiği fotoğraflarla farklı bir gizem daha gündeme taşıdı; ortaya çıkan siluetin Ahmet Şah ile ilişkilendirilebileceği iddiası kamuoyuna yansıdı. Bu öneri, hem yerel hafıza hem de yapılanmanın tarihsel kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken bir bulgu olarak öne çıkıyor.
uzman yorumu: metafizik bir aşkın yansıması mı?
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, motifi salt süslemeden öte okumak gerektiğini söylüyor. Tuztaşı, banisi Melike Turan Melek ile yapının banisi olduğuna atıf yapılan Ahmet Şah arasındaki ilişkiye dair tartışmaların, bu tür bir görselin ortaya çıkışını açıklayabileceğini belirtiyor. Buna göre motif, yapıya yüklenen soyut anlamların, dönemin sembol ve şifreleme eğilimlerinin bir yansıması olabilir.
tarihi bağlam ve mimari ipuçları:
Yapının inşa süreci 1228'de başlayıp 1243'te tamamlanmış; caminin baş mimarı Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah olarak kaydediliyor. Kaynaklara göre Melike Turan Melek eser tamamlanmadan vefat etmiş; Hürrem Şah hakkında ise bu eserden önce ve sonra iz bırakacak başka yapılar bulunmaması önemli bir soru işareti oluşturuyor. Tuztaşı, yapının hem dış hem iç süslemelerinde ve plan şemalarında dönemin tıbbi motifleri ve farklı sembollerinin görüldüğünü vurguluyor; bu bağlam, siluetin olası anlamlarını okumayı zorunlu kılıyor.
bilimsel inceleme çağrısı:
Prof. Dr. Tuztaşı, ortaya çıkan görselin kesin biçimde Ahmet Şah’a ait olduğunu söylemenin mümkün olmadığını ancak bunun bilimsel yöntemlerle sorgulanması gerektiğini ifade ediyor. Tuztaşı, figürün baş kısmı ve kıyafet ölçeğindeki farklılıklar gibi somut gözlemleri aktarırken, sembollerin plan ve dekorasyonlarda şifreleme amacıyla kullanılmış olabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle, motifin yüzeysel okumadan öte teknik, konservasyon ve ikonografik analizlere tabi tutulması gerektiği belirtiliyor.
kayıtlardaki eksiklik ve yorum sınırları:
Yapının kitabesinde Ahmet Şah'ın isminin yer almaması, bazı araştırmacıların iki isim arasındaki ilişkinin niteliğini tartışmasına yol açıyor. Tuztaşı, Turan Melek’in katkısını vurgulamak için farklı yollar seçilmiş olabileceğini, hatta baninin iç dünyasını ya da duygusal bağlarını merkeze koymak amacıyla görsel bir şifre yerleştirilmiş olmasının şaşırtıcı olmayacağını söylüyor. Ancak tüm bu değerlendirmelerin, belgelere ve bilimsel incelemelere dayanması gerektiğinin altını çiziyor.
Sonuç olarak, Divriği şifahanesindeki bu yeni bulgu hem mimarlık tarihinin hem de kültürel bellek çalışmalarının ilgisini çekecek nitelikte. Konunun kesinleşmesi için ikonografik analiz, taş işçiliği teknik incelemeleri ve konservasyon çalışmaları gibi disiplinler arası bir yaklaşım gerekli görülüyor.
PROF. DR. UĞUR TUZTAŞI, DİVRİĞİ ULU CAMİİ VE DARÜŞŞİFASI’NİN ŞİFAHANE KISMINDA TESPİT EDİLEN İNSAN SİLÜETİNİN, GİZLİ BİR AŞKIN METAFİZİK YANSIMASI OLABİLECEĞİNİ SÖYLEDİ
