Karadeniz’in çay hasadında dik yamaçlarda zorlu emek sürüyor
Türkiye’de milyonlarca bardaktaki çayın yolculuğu, Doğu Karadeniz’in yüksek dik yamaçlarındaki yoğun emekle başlıyor. Bölgedeki binlerce üretici, yılda üç kez gerçekleştirdikleri hasatta topladıkları yaş çayı alım merkezlerine ulaştırarak üretim zincirinin ilk halkasını oluşturuyor.
Gün doğumuyla başlayan mesai
Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun’da çay toplama işi genellikle günün ilk ışıklarıyla başlıyor. Mekanizasyonun sınırlı olduğu engebeli arazilerde üretim büyük ölçüde insan gücüne dayanıyor; birçok noktada makine kullanımına imkan yok. 2025 yılında bölgede 1 milyon 338 bin ton yaş çay işlenirken, ürünün büyük bölümü kamu ve özel sektör fabrikalarında kuru çaya dönüştürüldü.
Dik yamaçlarda hasat ve dayanışma
Denizden hızla yükselen sarp yamaçlar, çay üretimini zorlu kılıyor. Bazı bahçelere araçla ulaşım sağlanamıyor; üreticiler topladıkları çayı saatler sonra omuzlarında veya sırtlarında taşıyarak yol kenarlarına ve alım noktalarına ulaştırıyor. Hasat döneminde aile üyeleri, komşular ve mevsimlik işçiler birlikte çalışıyor; kırsal mahallelerde çay toplama kuşaktan kuşağa aktarılan bir dayanışma kültürü olarak sürdürülüyor. İş gücü ihtiyacının arttığı dönemlerde farklı illerden ve yurt dışından gelen mevsimlik işçiler de üretime destek veriyor.
Alım merkezlerinde yoğun mesai
Toplanan yaş çaylar, kamuya ait alım yerleri ve özel tesislere teslim ediliyor. Burada ürünler tartılarak kayıt altına alınıyor, kalite kontrolünün ardından fabrikalara sevk ediliyor. Hasadın yoğunlaştığı dönemlerde alım merkezlerinde uzun kuyruklar oluşuyor ve günlük işleme kapasitesinin aşılması halinde kontenjan uygulamaları Türkiye’de üretilen yaş çayın yaklaşık yüzde 68’i Rizede, yüzde 19’u Trabzonda, yüzde 11’i Artvinde ve yüzde 2’si Giresunda hasat ediliyor. Ülke genelindeki çay üretiminin tamamı bu dört ilde gerçekleştiriliyor. Trabzon’un Vakfıkebir ilçesi Kıranköy Mahallesi, sarp yamaçlardaki üretimi ve yoğun emeğiyle bölgenin öne çıkan noktalarından biri olarak dikkat çekiyor. Kıranköy’de yüksek rakım nedeniyle fındığın yetişmediği alanlarda yıllar önce alternatif ürün olarak dikilen çay, bugün mahalle halkının önemli geçim kaynaklarından biri haline geldi. Yaklaşık 26 yıldır çay üreticiliği yapan Mustafa Tosun, bu yılın verimli geçtiğini belirterek: “Bu yıl hasat oldukça verimli geçti. Ben 2000 yılından beri burada üretim yapıyorum. Geçirdiğimiz en verimli sezonlardan birini yaşıyoruz. Çayları kesip ambara getirdik. Eksper gelip ürünleri teslim alacak” dedi. Çay toplamanın zorluğuna alıştığını söyleyen Çeşminaz Çavuş ise: “Yaklaşık 10 yıldır amcama çay hasadında yardım ediyorum. Çay toplamak zor ama artık alıştık. Bu işi severek yapıyorum ve gurur duyuyorum. Çay hasadı bittikten sonra da işimiz bitmiyor. Bağımız, bahçemiz var, orada çalışacağız. Ardından çayır biçimi ve fındık hasadı başlayacak. Karadeniz’de tarımın mesaisi hiç bitmiyor” ifadelerini kullandı. Mahalle sakinlerinden Emine Çavuş da Karadenizli kadınların tarımdaki rolüne vurgu yaparak: “Çocuklarımızın rızkını kazanmak için hem çay topluyor hem de fındıkla ilgileniyoruz. Bu yıl yağışlar çayın gelişimi açısından çok faydalı oldu. Güneş açınca çay kısa sürede büyüdü ve güzel bir hasat yaptık. Çaydan sonra fındık bahçelerinin temizliği başlayacak. Bu yıl çay ve fındık sezonu birbirine denk geldiği için işler daha da yoğunlaştı. Özellikle dik araziler nedeniyle çay hasadı oldukça yorucu oluyor. Ama yapacak bir şey yok. Biz Karadeniz kadınları zorluğa alışığız. Ekmeğimizi taştan çıkarıyoruz” diye konuştu. KIRANKÖY MAHALLESİ'NDE ÜRETİCİLER, SARP YAMAÇLARDA YETİŞEN ÇAYLARI HASAT ETMEK İÇİN YOĞUN MESAİ HARCIYORTrabzon’un çayla yeşeren mahallesi: Kıranköy
