Hazar Denizi'nde Su Seviyesi Düşüşü ve Ekosistem Sorunları
Son 20 yılda su seviyesi yaklaşık 2 metre azalan Hazar Denizi, kıyıdaş ülkeleri ciddi şekilde endişelendiriyor. Hazar Denizi, 5 ülkede kıyısı bulunan dünya üzerindeki en büyük 'kapalı göl' olarak biliniyor ve toplam 370 bin kilometrekare bir alanı kaplıyor. Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Türkmenistan ve İran tarafından paylaşılan bu deniz, 6 milyon yıl önce 'Paratetis' adlı antik okyanusun bir parçasıydı.
Statü ve Ekonomik Önemi
Hazar Denizi, 130'a yakın nehir ile beslenen önemli bir ekosistem olarak dikkat çekiyor. Kuzey ve güney kısımları arasında tuzluluk ve derinlik farklılıkları bulunurken, kuzey kısmında su daha az tuzlu olup ortalama derinliği 5 metreyi, güney kısmında ise derinlik 1025 metreye kadar ulaşmaktadır. Hazar, zengin petrol yatakları ile de öne çıkıyor; toplam petrol rezervinin 48 milyar varil civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu nedenle, deniz hem kıyıdaş ülkelerin ekonomileri hem de petrol ithal eden ülkeler için stratejik bir öneme sahiptir.
Ekolojik Durum ve Uyarılar
Hazar Denizi'nde 2005-2023 yılları arasında su seviyesinin 185 santimetre düşmesi sonucunda 31 bin kilometrekarelik su alanı kaybedildi. Uzmanlar, 2100 yılına doğru deniz seviyesinin 18 metre kadar düşebileceğini öngörüyor. Kazakistan tarafındaki suların son 15 yılda yüzde 7,1 azaldığı belirtilmektedir.
"Save The Caspian Sea" Ekolojik Hareketinin Kurucusu Vadim Ni, Hazar Denizi'ndeki sorunların yalnızca su kaybı ile sınırlı olmadığını belirtiyor. Ni'ye göre, uzmanlar Hazar'ın iklimsel, çevresel ve ekonomik krizlerle karşı karşıya olduğunu ifade etmektedir. Mersin balığı gibi ikonik türlerin popülasyonu %90 azalmış durumda ve Hazar fokunun sayısı 1 milyondan 70 bine düştü. Ayrıca, göçmen kuşların alışık oldukları rotaları kaybetme tehlikesi yaşadığı da vurgulanmaktadır.
Çevre Aktivistleri ve Stratejiler
Kazakistanlı çevre aktivisti Galina Çernova, Hazar’a su sağlayan nehirler kıyısında baraj inşasının durdurulması gerektiğini belirtmektedir. Petrol üretimine devam eden bölgelerde ekosistem kaybının yaşandığını ifade eden Çernova, örneğin, İran kıyısında durumun daha iyi seyrettiğini ekliyor. Kazak Balık Derneği Müdürü Daniyar Alimjanov ise deniz seviyesinin düşmesi ve kirlenmenin balıkçılığı olumsuz etkilediğinin altını çiziyor.
Kazakistan Meclisi Milletvekili Sergey Ponomarev, Hazar Denizi'ndeki çekilmeyi yakından takip ettiklerini ve bu konuda araştırma enstitüsü kuracaklarını belirtti.
Hazar Denizi'nin yaşadığı sorunlar, bölgesel ve uluslararası düzeyde dikkat çekilmeye değer bir durum olarak öne çıkmaktadır.
