Hatay Sarısı'nı Yaşatan Emel Duman'a 'Yaşayan İnsan Hazinesi' Ödülü
Hatay'da 7 yıl süren arama ve üretim çalışmalarıyla yerel 'Hatay Sarısı' ipek böceğini yaşatan 59 yaşındaki Emel Duman, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 'Yaşayan İnsan Hazinesi' ödülüne layık görüldü.
Ödül ve tescil süreci
Yayladağı ilçesi Bozlu Mahallesi'nde yaşayan Duman, ninesinden öğrendiği ipekböcekçiliğini gelecek nesillere taşımak için uzun soluklu bir koruma ve üretim çalışması yürüttü. Türkiye'nin yerel ırklarından biri olarak tanımlanan Hatay Sarısı için Duman ile Hatay Valiliği'nin girişimleri sonucunda Coğrafi İşaret alındı. Bu tescil, piyasada Hatay Sarısı adıyla satılan ürünlerin denetlenmesine ve gerçek ürünlerin değer bulmasına imkan sağlayacak.
Yaşama tutunma ve üretimi yeniden başlatma
Duman, deprem öncesinde Defne ilçesi Harbiye Mahallesi'ndeki evinde ipek böceği yetiştirirken depremde ipek böceği yumurtalarının %95'ini kaybetti. Kalan nüfusu koruyarak üretimi sürdürdü; zaman içinde koza örmeye başlayan böceklerin sayısını arttırmayı başardı. Hatay Sarısı'nı bulmak için 7 yıl süren aramalar sonucu, ticari amaç gütmeyen ve yumurtalardan çıkan böcekleri besleyen yaşlı bir kişide türü tespit ederek yeniden hayata döndürdüler. Duman bunun yanı sıra bilimsel çalışmalarla sürece katkı sağlandığını belirtti.
Üretim süreci ve ürün yelpazesi
Duman, Hatay Sarısı'nın üretim sürecini şu şekilde özetliyor: koza yumurtadan çıkar, yaklaşık 30 gün içinde dört kez deri değiştirir ve sonrasında doğadan toplanan çalılara çıkıp kendi etrafında kozasını örer. Kozalar toplandıktan sonra önce elyafa, sonra ipliğe ve son olarak dokumaya dönüşür. Dünyadaki üretimin %97'si beyaz koza, %3'ü sarı koza olmakla birlikte sarı kozalar genellikle endemik türleri oluşturuyor.
Hatay Sarısı ipliğinden üretilen ürünler arasında şal, fular, atkı gibi aksesuarlar ile kumaşlar bulunuyor. Tamamen el yapımı olan ürünler, kalite farkı nedeniyle piyasadaki benzerlerinden daha yüksek fiyatlandırılabiliyor; ürün fiyatları yaklaşık olarak 1.500 TL ile 10.000 TL arasında değişiyor.
Koruma, kalite ve gelecek perspektifi
Duman, Hatay Sarısı'nın geçmişte teşvikten çıkarılması sebebiyle üretimden kalktığını, tescil öncesi piyasada Hatay Sarısı adıyla satılan çok sayıda doğru olmayan ürün bulunduğunu vurguladı. Coğrafi işaret ile birlikte tüketici güveninin artacağını, gerçek Hatay Sarısı'nın değerini bulacağını ve üretimin teşvik edileceğini belirtti. Bu adım, türün korunması ve yerel el sanatlarının sürdürülebilirliği açısından önem taşıyor.
Not: Haber, Emel Duman'ın açıklamaları ve yerel yetkililerin tescil girişimleri doğrultusunda hazırlanmıştır.
UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GELENEĞİ TEKRARDAN CANLANDIRAN DUMAN, CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLLİYESİ’NDE DÜZENLENEN TÖRENDE "YAŞAYAN İNSAN HAZİNESİ" ÖDÜLÜNE LAYIK GÖRÜLEREK CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYİP ERDOĞAN’IN ELİNDEN ÖDÜLÜNÜ ALDI.
