fındıkta tercihin değişimi:
Giresun'da hasadın sonuna yaklaşılırken bu sezon üreticilerin öncelikli alıcısı Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) oldu. Serbest piyasada fındık fiyatlarının 190 lira seviyelerine düşmesi, geçen yıllarda serbest piyasanın üzerinde seyreden fiyatlara göre hareket eden üreticilerin yönelimini değiştirdi. TMO verilerine göre şu ana kadar yaklaşık 100 bin üretici için randevu oluşturuldu ve toplam randevu miktarı 205 bin ton civarında.
üreticilerin maliyet kaygıları ve karar süreçleri:
Geçen yıl ürününü serbest piyasaya sattığını belirten üretici İbrahim Zeynel, maliyetleri karşılamayan piyasa koşullarının bu yıl TMO'ya yönelmesinin başlıca nedeni olduğunu söyledi. Zeynel, "Fındık normal, güzel. Ama serbest piyasada fındık fiyatı çok düşük olduğu için ben de bu sene fındığımı Toprak Mahsulleri Ofisi’ne vermeyi düşünüyorum. Serbest piyasada yükselirse biraz da serbest piyasadaki tüccarlara vermeyi düşünüyorum. Serbest piyasada şu anda fındık 190 liraya düşmüş. Bu şartlarda ne yevmiyemi kurtarır ne de gübre paramı karşılayabilirim. Onun için bu sene fındığımı Toprak Mahsulleri Ofisi’ne vereceğim" ifadelerini kullandı.
Üreticiler, TMO teslimatı için ürünlerini kurumaya ve TMO'nun belirlediği kriterlere uygun hale getirmeye başladıklarını belirtiyor. Geçmiş yıllarda serbest piyasanın TMO fiyatının üzerinde seyretmesi nedeniyle tüccarlara veren üreticiler, bu yıl piyasanın gerilemesiyle devlet alımına yöneliyor.
fiyat farkı, zarar hesapları ve beklenti eleştirileri:
Fiyat farkı nedeniyle TMO'ya yönelen üreticilerden Yusuf Zeynel, serbest piyasanın TMO'nun açıkladığı taban fiyatın altında alım yapmaması gerektiğini savundu. Zeynel, "Devlet 255 lira taban fiyat açıkladı ve bu fiyattan alıyor. Ancak serbest piyasa bu fiyatın altında alım yapıyor. Tüccar 200 liraya alıyor. Serbest piyasanın da bu fiyatın altında olmaması gerektiğini düşünüyorum. Ben de serbest piyasa yerine TMO’ya vereceğim. Serbest piyasaya versem TMO fiyatına göre 1 ton fındıkta 55 bin lira zarar ediyorum. Biraz seçeceğim, temizleyeceğim ve TMO kriterlerine göre hazırlayacağım. Bir gün fazla bekleyeceğim ama TMO’ya vereceğim. Devlet bu fiyatı veriyorsa neden ben zarar edeyim? 1 ton fındıkta 55 bin lira para bu" dedi.
Bir diğer üretici Vahdet Pirgaip ise piyasa fiyatlarının TMO’nun açıkladığı rakamların altında kalmasını eleştirerek geçen yılki açıklamaların üreticide yüksek beklenti yarattığını ifade etti. Pirgaip, "Randıman adı altında 45, 46, 47 randıman fındığı 150, 160, 170 liraya alıyorlar. Şu anda bana bu fındığın maliyeti 330 lira." diye konuştu. Pirgaip ayrıca şu ana kadar 2 ton fındığını TMO’ya verdiğini ve kalan ürünü de teslim etmeyi düşündüğünü belirtti.
Pirgaip, ziraat odalarının piyasada üreticilere yüksek beklenti aşılayarak yanılttığını savunuyor: "Ziraat odalarının hiçbir işlevi yok. ‘Piyasada fındığınızı satmayın’ dediler. Geçen sene 400 lira olacak dediler, fındık 200 liraya düştü. Ziraat odaları beklentiyi yükselterek üreticiyi yanılttı." Ayrıca üretim fazlalığına ilişkin olarak da şunları söyledi: "Devlet dönüm başına 100 kilo kota koymuş. Bu sene benim dönüm başına rekoltem 100 kilodan fazla oldu. Fazla ürün aldığımız zaman zorunlu olarak tüccara satmak durumunda kalıyoruz."
Genel olarak üreticiler, serbest piyasanın aşağı yönlü hareketinin kısa vadede gelirlerini daralttığını, bu yüzden TMO’nun sunduğu güvenceyi tercih ettiklerini belirtiyor. Üreticiler ürünlerini TMO kriterlerine göre temizleyip kurutarak teslim etmeye hazırlanırken, bazıları serbest piyasanın yükselmesi halinde bir kısım ürünü tüccara satmayı da seçenek olarak tutuyor.
AYDIN KÖÇEK
