Ege Üniversitesi akademisyeni Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu’nun projesi Europa Nostra Ödülü 2026’ya değer bulundu
Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlunun koordinatörlüğünü yürüttüğü "Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi" projesi, Avrupa’nın prestijli ödüllerinden Europa Nostra Ödülü 2026 kapsamında ödül kazandı. Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı, Çilingiroğlu ve proje ekibini tebrik ederek başarı diledi.
Ödül kapsamı ve değerlendirme süreci
2026 yılı Avrupa Miras Ödülleri - Europa Nostra Ödülleri kapsamında, Avrupa Birliği’nin Creative Europe Programı ortak finansmanıyla 18 ülkeden 30 proje ve miras savunucusu ödüllendirildi. Toplam 40 Avrupa ülkesinden gelen 261 geçerli başvuru arasından seçilen projeler arasında, Türkiye’yi temsilen seçilen bu çalışma "Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Yaratma" kategorisinde yer aldı. Jüri, çalışmanın doğal afet sonrası hızlı müdahalenin kültürel mirasın korunmasındaki rolünü, yurttaş bilimi, açık veri ve uzaktan algılamayı yenilikçi biçimde birleştirmesini vurguladı.
Projenin başlangıcı ve saha çağrısı
6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, kültürel miras alanlarında güvenilir bilgi eksikliği ortaya çıkınca Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu sosyal medya üzerinden meslektaşları ve yurttaşları tarihi alanlardaki hasarı belgelemeye çağırdı. Kısa süre içinde Akdeniz Üniversitesi’nden uzaktan algılama uzmanı Doç. Dr. Nusret Demir’in katılımıyla çalışmalar genişletildi ve ikinci bir çağrıyla gönüllülerin katkısı sağlandı.
Yöntem, katılımcılar ve veri birleşimi
Arkeologlar, restoratörler, mimarlar, mühendisler ve öğrencilerden oluşan elliden fazla gönüllünün katkısıyla dijital bir izleme sistemi kuruldu. Gönüllülerden, sahada bulunanlardan, kurtarma ekiplerinden ve gazetecilerden toplanan fotoğraf ve raporlar, uydu görüntüleri ve analizleriyle birleştirildi. Temel veri setlerinden biri olarak NASA/Caltech ARIA Damage Proxy Maps kullanıldı; bunlar SAR tabanlı uydu analizleri ile deprem sonrası yapısal ve arazi hasarını tespit etmeye yaradı. Yurttaş gözlemleri ile uydu analizlerinin entegrasyonu, afet sonrası kültürel miras hasarına dair kapsamlı bir değerlendirme sağladı.
Bulgular ve çıkarımlar
On bir il genelinde 1.500’den fazla arkeolojik ve tarihi alan belgelendi ve değerlendirildi. Elde edilen veriler, Osmanlı Dönemi’ne ait yapıların kayıtlı hasar içinde daha büyük paya sahip olduğunu, tarih öncesi höyüklerin ise genelde daha yüksek yapısal dayanıklılık sergilediğini ortaya koydu. Bu veri seti, hangi miras alanı türlerinin sismik olaylara karşı daha kırılgan olduğunu belirleyerek koruma planlaması ve acil müdahale süreçleri için önemli bilgiler sundu.
Çıktılar, erişim ve modellerin ölçeklenebilirliği
Projenin en önemli çıktılarından biri, açık erişimli bir dijital kaynağın oluşturulması oldu. Toplanan veriler ışığında yayımlanan makalenin ardından 2025’te etkileşimli çevrimiçi bir harita başlatıldı. Girişim bütçe olmadan, gönüllü emeği ve açık veri temelli yürütüldü; bu yaklaşım, doğal afet sonrası hızlı miras değerlendirmesi için ölçeklenebilir ve düşük maliyetli bir model sundu. Proje, açık veri, uydu görüntüleri ve koordine yurttaş katılımının başka bölgelerde de uygulanabileceğini gösterdi.
Tören ve sonraki adımlar
Ödül sahipleri, 28 Mayıs 2026 tarihinde Lefkoşa Belediye Tiyatrosu’nda gerçekleştirilecek Avrupa Miras Ödülleri Töreni 2026 kapsamında ödüllendirilecek. Proje ekibi tarafından oluşturulan açık erişimli veri ve yöntemlerin, afet yönetimi ve kültürel miras koruma uygulamalarında daha geniş kabul görmesi bekleniyor.
Öne çıkan veriler: 6 Şubat 2023 depremleri; on bir il; 1.500+ belgelendirilmiş alan; 50+ gönüllü; NASA/Caltech ARIA Damage Proxy Maps; Europa Nostra Ödülü 2026.
EGE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. ÇİLER ÇİLİNGİROĞLU
