Diyabetin küresel boyutu ve nedenleri:
Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında yaptığı açıklamada diyabetin hızla artan bir halk sağlığı sorunu olduğunu vurguladı. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, diyabetle yaşayan kişi sayısı 1990'da yaklaşık 200 milyon iken 2022'de 830 milyona ulaşmıştır. Güney, hastalığın erken dönemde belirti vermeden ilerleyebileceğini ve kontrol altına alınmadığında kalp-damar hastalıkları, böbrek fonksiyon bozuklukları, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabileceğini söyledi.
Diyabet sadece şeker tüketimiyle açıklanamaz:
Güney, toplumda sıkça rastlanan “tatlı yemiyorum, diyabet olmam” inancının yanlış olduğunu belirtti. Tip 2 diyabetin ortaya çıkmasında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok etken rol oynar; bu nedenle zayıf kişilerde de tip 2 diyabet görülebilir. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkar ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değildir.
Toplumda yaygın olan “insülin bağımlılık yapar” söylemini de yanlış kabul eden Güney, insülinin kan şekeri kontrolü için kullanılan bilimsel bir tedavi olduğunu, tip 1 diyabetlilerde yaşam boyu gerekli olduğunu ve tip 2 diyabette hastalığın seyrine göre uygulanabildiğini ifade etti. Ayrıca bitkisel ürünler ve besin takviyelerinin hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmaması gerektiğini vurguladı.
Belirtiler, risk grupları ve acil uyarılar:
Diyabetin sık görülen belirtileri arasında aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı ve sürekli yorgunluk yer alıyor. Bulanık görme, geç iyileşen yaralar, tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonları ile el ve ayaklarda uyuşma da diyabete bağlı olabilecek yakınmalardır. Güney, özellikle çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı belirtilerinin gecikmeden değerlendirilmesi gerektiğini; bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma eklendiğinde acilen doktora başvurulması gerektiğini söyledi.
Güney, ayrıca obezite, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanmasının diyabet artışında etkili olduğunu; ailesinde diyabet olanlar, bel çevresi yağlanması olanlar ve gebelikte diyabet geçirenlerin risk grubunda bulunduğunu belirtti. Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromu (PCOS) da risk değerlendirilmesinde önem taşıyan diğer unsurlardır.
Tedavi yaklaşımı ve önleme önerileri:
Güney, diyabet tedavisinin kişiye özel planlanması gerektiğini; hastalığın türü, kişinin yaşı, kilosu, kan şekeri düzeyi ve eşlik eden hastalıkların tedavi seçiminde belirleyici olduğunu aktardı. Tedavinin temelinde sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite olduğunu, gerektiğinde ilaç veya insülin tedavisine başlanmasının geciktirilmemesi gerektiğini söyledi. Ayrıca tansiyon ve kolesterol kontrolünün, göz muayenesinin, böbrek testlerinin ve ayak kontrollerinin düzenli yapılmasının önemine dikkat çekti.
Gizli şeker (prediyabet) durumunda, şikayet olmasa da hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve HbA1c testi ile değerlendirme yapılabileceğini belirten Güney, prediyabetin mutlaka diyabete dönüşmediğini; uygun beslenme, düzenli hareket ve kilo verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişmesinin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini ifade etti. Tedavi veya takibe dair değişikliklerin mutlaka hekimle görüşülerek yapılması gerektiğini hatırlattı.
Doç. Dr. Başak Çakır Güney’in vurguladığı temel mesaj; diyabetin tek bir davranışa indirgenemeyeceği, erken tanı ve düzenli takiple komplikasyonların önlenebileceği ve tedavi kararlarının bilimsel kanıtlara dayandırılması gerektiğidir.
MEMORİAL ATAŞEHİR HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI BÖLÜMÜ’NDEN DOÇ. DR. BAŞAK ÇAKIR GÜNEY
