BEÜ’lü uzmandan Bitlis için kar ve su hasadı uyarısı
Bitlis Eren Üniversitesi (BEÜ) Mimarlık Bölüm Başkanı ve Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi Dr. Öğretim Üyesi Arya Biçen, karın yalnızca bir yük veya tehdit olarak görülmemesi gerektiğini, doğru planlama ile önemli bir su kaynağına dönüştürülebileceğini belirtti.
Kar hem risk hem de potansiyel su girdisi
Biçen, Bitlis gibi kentlerde yoğun kar yağışının ardından karın çoğu zaman temizlenip kenara itildiğini veya kontrolsüz şekilde eriyerek akıp gittiğini; kırsalda çığ, kent merkezlerinde ise çatı ve saçaklarda oluşan kütle ve sarkıtların can ve mal kaybına yol açabildiğini aktardı. Bu risklerin temelinde karın yönetilememesi yattığını vurguladı.
Bilimsel açıdan karın, yağmur kadar önemli bir su girdisi olduğuna dikkat çeken Biçen, su hasadı yaklaşımının yağmur veya kar şeklinde gelen suyun kaybolması yerine planlı biçimde toplanması, yönetilmesi ve yeniden kullanılması anlamına geldiğini ifade etti.
Su hasadı: Tarihsel uygulamalardan modern politikalara
Biçen, su hasadının yeni bir uygulama olmadığını; sarnıçlar, toplama havuzları ve çatı sistemleri gibi tarihi örneklerin bulunduğunu hatırlattı. İklim değişikliğiyle birlikte kuraklık, düzensiz yağışlar ve artan su stresinin, su hasadını stratejik bir planlama aracı hâline getirdiğini söyledi.
Avrupa ülkeleri, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya’da yeni yapılarda bu sistemlerin ya zorunlu tutulduğunu ya da teşvik edildiğini belirten Biçen, Türkiye’de 2024 yılında yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği ile su hasadının bina, parsel ve kentsel ölçeklerde planlama süreçlerine entegre edilmesinin hedeflendiğini ifade etti. Biçen, 'Su hasadı artık gönüllü bir tercih değil, planlamanın bir parçasıdır' dedi.
Soğuk iklimlerde kar bazlı su hasadı ve uygulama örnekleri
Soğuk iklimlerde su hasadının kar üzerinden yürütüldüğünü anlatan Biçen, çatı temelli su hasadı sistemlerinin ABD ve Kuzey Avrupa’daki kentlerde hem su talebini hem de yüzey akışını azalttığını belirtti. Bu sistemlerin basit oluklardan ibaret olmadığı; doğru eğim, filtrasyon ve depolama içeren entegre yapılar olması gerektiğini vurguladı.
Yol ve kamusal alanlardan kar yönetimine değinen Biçen, Japonya ve Norveç’te yol karının doğrudan kanalizasyona verilmediğini, özel toplama ve eritme alanlarında kontrol altına alındığını; Güney Kore’de ise yol güvenliği sağlanırken eriyen suyun yönlendirildiği altyapı uygulamalarının kullanıldığını aktardı.
Bitlis için önerilen yaklaşımlar
Biçen, Bitlis özelinde tek tip bir çözümden söz edilemeyeceğini; kent merkezinde çatı temelli sistemlerin, yol ve meydanlarda karın doğrudan eritilmesi yerine pilot toplama ve arıtma alanlarının denenebileceğini söyledi. Kırsal ve yüksek kesimlerde ise karın erken erimesini önleyen, depolamaya dayalı yaklaşımların daha uygun olacağını belirtti.
Biçen, 'Bitlis gibi karla yaşayan kentler için mesele, karın ne kadar yağdığı değil; yağan karla ne yaptığımızdır' diyerek, karın yalnızca risk olarak görülmesi hâlinde kayıp yaşanacağını; su hasadının bir parçası olarak ele alındığında kentin iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı hâle geleceğini ifade etti. Ayrıca su hasadının yalnızca teknik bir uygulama değil, suya bakış açısını değiştiren bütüncül bir planlama yaklaşımı olduğunu vurguladı.
ASAD'ın saha çalışmaları ve yaklaşımı
Biçen, Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği bünyesinde havza ölçeğinde su ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güçlendirmeye yönelik saha araştırmaları yaptıklarını, bilimsel veri ürettiklerini ve kamuoyunda farkındalık oluşturmayı önemsediklerini belirtti. 'Suyu yalnızca tüketilen bir kaynak değil, korunması gereken bir ekosistem bileşeni olarak ele alıyoruz' diye ekledi.
ASAD Başkanı Mehmet Salih Aygün da derneğin hedeflerini ve saha çalışmalarını yineleyerek, suya yönelik bütüncül ve sürdürülebilir yaklaşımları desteklediklerini ifade etti.
Öne çıkan nokta: Kar Bitlis için yalnızca bir sorun değil; doğru planlama ve su hasadı ile kentin su güvenliğine katkı sağlayacak stratejik bir kaynak olabilir.
Uzmanından Bitlis için "kar ve su hasadı" uyarısı
