ADM Elektrik'in Fethiye kıyılarında kırmızı ışık uygulaması
ADM Elektrik, Aydem Enerji çatısı altında yürüttüğü bir çalışmayla Fethiye kıyılarında sokak aydınlatmalarını kırmızı ışığa dönüştürüyor. Projenin pilot uygulaması 2025 yılında Muğla’nın Karaot plajında başlatıldı ve şimdi Kocaçalış Plajı bölgesine genişletiliyor. Uygulama, deniz kaplumbağalarının doğal yaşam döngüsünü ve yavruların denize yönelimini korumayı amaçlıyor.
Projenin amacı ve yürütülmesi
Projede Pamukkale Üniversitesi ile iş birliği yapıldı; çalışmaya akademik danışmanlık yapan Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen öncülük ediyor. Ayrıca proje, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen uzun soluklu koruma çalışmalarına katkı sunacak biçimde planlandı. Uygulama kapsamında sokak aydınlatmalarında kullanılan ışıklar kırmızı tonlara dönüştürülerek yapay aydınlatmanın kaplumbağalar üzerindeki olumsuz etkisi azaltılmaya çalışılıyor.
Bilimsel gerekçe ve beklenen etkiler
Doğan Sözbilen projenin önemine değinerek Fethiye kumsallarının Türkiye’de deniz kaplumbağalarının önemli yuvalama alanlarından biri olduğunu vurguladı. Yapılan çalışmalar, beyaz ve parlak ışıkların hem yetişkin dişilerin yuvalama davranışlarını hem de yavruların denize yönelimlerini olumsuz etkilediğini ortaya koyuyor; buna karşılık kırmızı ışığın deniz kaplumbağaları üzerinde daha düşük etkiye sahip olduğu belirtiliyor. Bu nedenle kırmızı ışık uygulaması, yuvalama başarısını ve yavruların denize ulaşma oranını iyileştirmeye yönelik koruma uygulamalarından biri olarak tercih ediliyor.
Uzman ve şirket yetkililerinin değerlendirmesi
Dr. Doğan Sözbilen: "Fethiye’deki proje Türkiye’de bir ilk ve öncü"
Sözbilen, bölgenin hem uzun süreli koruma izleme çalışmalarının sürdüğü hem de yoğun turizm nedeniyle şehir ve yuvalama kumsalının iç içe geçtiği bir alan olduğunu belirtti. Bu bağlamda alınan önlemlerin, korunan yavruların yıllar sonra sağlıklı yuvalama alanları bulabilmesi açısından kritik öneme sahip olduğuna dikkat çekti.
Emrah Kalkan, ADM Elektrik Genel Müdürü: "Doğal yaşamla uyumlu hareket etme anlayışıyla yürüttüğümüz proje kapsamında, sokak aydınlatmalarını kırmızı ışıklara dönüştürüyoruz. Kırmızı ışığı algılamayan deniz kaplumbağaları, böylece şehir yönüne değil deniz yönüne giderek denize kavuşabiliyor"
Kalkan projenin sürdürülebilir olmasının şirketin öncelikleri arasında olduğunu, uygulamanın hem kaplumbağaların korunmasına katkı sağlayacağını hem de müşterilere yönelik aydınlatma hizmetinin kesintisiz devam edeceğini belirtti ve projeyi bölgede yaygınlaştırmayı hedeflediklerini ifade etti.
Zamanlama ve izleme
Deniz kaplumbağalarının üreme sezonu Mayıs ayında başlıyor ve Eylül sonunda sona eriyor. Kuluçka süresi 45-60 gün, yavruların denizle buluşması ise genellikle Temmuz ortasından itibaren bekleniyor. Dişilerin genellikle 2-3 yılda bir yumurta verdiği ve bir yuvada genellikle 50-100 yumurta bulunduğu belirtiliyor. Deniz kaplumbağalarının erginleşme süreci 20-25 yılı bulabildiği için yuva sayısında kısa vadede dramatik değişimler beklenmiyor; ancak proje kapsamında her sezon yapılan takiplerle elde edilecek veriler uzun vadede değerlendirilecek.
Projeden elde edilecek ilk bilimsel verilerin Eylül ayında raporlanması planlanıyor; etki değerlendirmesi ve izleme çalışmaları önümüzdeki yıllarda sürdürülecek.
Sonuç
ADM Elektrik'in Fethiye'de başlattığı kırmızı ışık uygulaması, kıyı ekosistemlerinde insan faaliyetleri ile doğal yaşamın uyumlu bir şekilde sürdürülebilmesine yönelik yerel bir örnek teşkil ediyor. Uygulamanın bilimsel izleme sonuçları, ilerleyen yıllarda alınacak kararlar ve benzer projelerin yaygınlaştırılması açısından belirleyici olacak.
AYDEM ENERJİ ÇATISI ALTINDA AYDIN, DENİZLİ VE MUĞLA’DA ELEKTRİK DAĞITIM ALTYAPISINI YÖNETEN ADM ELEKTRİK, DENİZ KAPLUMBAĞALARININ DOĞAL YAŞAM DÖNGÜSÜNÜ KORUMAK İÇİN FETHİYE KIYILARINI 'KIRMIZI IŞIK' İLE AYDINLATACAK.
