Yozgat: yeşil mercimeğin tarihsel ve güncel merkezi
Türkiye'de yeşil mercimek üretiminin merkezi olarak anılan Yozgat'ta, bu bakliyatın tarım geçmişinin Geç Bronz Çağı'na kadar uzandığı arkeolojik bulgularla destekleniyor. Bölgedeki kazılar ve yerel üreticilerin ifadeleri, binlerce yıllık bir tarım kültürünün sürekliliğine işaret ediyor.
Arkeolojik veriler: Uşaklıhöyük kazıları
Uşaklıhöyük kazılarında elde edilen botanik kalıntılar, bölgede arpa, buğday ve mercimek gibi ürünlerin uzun süredir ekildiğini gösteriyor. Brown Üniversitesi Doktora Araştırmacısı Lorenzo Castellano, kazılarda Geç Bronz Çağı'na tarihlenen tahıl ve bakliyat kalıntılarına ulaştıklarını belirterek çalışmaların tarımsal faaliyetlerin nasıl işlendiğine dair önemli bilgiler sağladığını söylüyor.
Castellano'nın ifadelerine göre, mikroskop altında yapılan incelemelerde arpa, buğday ve mercimek kalıntıları tespit edildi; bunun, o dönemde yaşayanların beslenme ve üretim tercihlerinin günümüzle bir dereceye kadar örtüştüğünü gösterdiği vurgulanıyor. Castellano, mercimeğin Orta Anadolu iklimine uygun bir baklagil olarak sıkça karşılaşılan ürünlerden olduğunu belirtiyor.
Dişli köyü: geleneksel üretimin merkezi
Uşaklıhöyük kazı alanına yaklaşık 10 kilometre uzaklıktaki Dişli köyü, yerel üreticiler ve muhtarların ifadelerine göre yeşil mercimeğin kalbi olarak biliniyor. Dişli Köyü Muhtarı Mesut Uğurluoğlu mercimeğin hem besin değeri hem de çiftçiler için ekonomik getirisi üzerine şunları söylüyor: "Yeşil mercimek özellikle et, ekmek yiyemeyen insanlar için proteini çok yüksek. Kazancı da çiftçiler için yüksek. Buğdaydan daha iyi. Samanını hayvanlar yiyor. Tanesinden faydalanıyor. 65 yaşındayım ben 40-50 senedir yaparım. Eskiden elimizle yoluyorduk. Sonra makineleşmeye döndü. Sonra biçerdöver ile biçiyorduk. Atalarımız 1-2 dönüm yetiştiriyormuş sadece yiyecek için. Ama şimdi ticari amaçla yapıyoruz. Mesela 50-100 yıl önce yaşamış atalarımızdan duyumlarımıza göre ‘sultaniye’ denilen yerli mercimek ekilirdi. Dilimleri de para gibi iri iri oluyor. Atalarımız yemek için ekiyordu, biz ticari amaçla ekiyoruz. Mercimek tarihçemiz çok geriye dayanıyor."
Hasat ve üretim süreçleri
Köy sakinlerinden Haşim Nazlıoğlu, şu anda tarlarda yürütülen hasat çalışmalarını ve izlenen süreçleri özetliyor: "Şu anda mercimek hasılatı yapıyoruz, biçiyoruz. Biçtiğimiz ürünler tarlada yaklaşık bir hafta kuruduktan sonra patoz işlemine geçeceğiz. Mercimek, Dişli köyünün vazgeçilmezidir. Yozgat’ta mercimeğin merkezi de bizim köyümüzdür." Bu ifadeler, bölgedeki üretimin hem geleneksel bilgiye dayandığını hem de modern yöntemlerle sürdürülmekte olduğunu gösteriyor.
Ekonomik ve kültürel süreklilik
Anadolu topraklarında binlerce yıl önce Hititlerin ambarlarını dolduran yeşil mercimek, bugün modern tarım teknikleriyle Yozgat ekonomisine katkı sağlıyor ve Türkiye'nin protein ihtiyacına destek veriyor. Uşaklıhöyük bulguları ile yerel üreticilerin tanıklıkları, yeşil mercimeğin bu coğrafyada süreklilik gösteren bir tarım ürünü olduğunu ortaya koyuyor.
UŞAKLIHÖYÜK’TEKİ ARKEOLOJİK KAZILARDA ELDE EDİLEN KEŞİFLER, BÖLGEDEKİ MERCİMEK TARIMININ KÖKLÜ GEÇMİŞİNİ KANITLIYOR.
