Yazın çocuklarda ishal: önlem ve tedavide doğru sıvı desteğinin önemi
Liv Hospital Ulus Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, çocuklarda ishalin çoğunlukla kısa sürede düzelen bir enfeksiyon olduğunu ancak en büyük tehlikenin eşlik eden sıvı ve mineral kaybı olduğunu belirtiyor. Varkal, yaz aylarında gıda ve ortam koşullarının ishali artırdığını, bu dönemde ailelerin özellikle hijyen ve sıvı desteğine dikkat etmesi gerektiğini söyledi.
Yaz ishali neden olur?
Varkal, ishalin dışkının sulu hale gelmesi ve normalden daha sık dışkılama olduğunu, sıklık olarak 24 saat içinde üç veya daha fazla sulu dışkılamanın ishal olarak kabul edildiğini hatırlatıyor. Çocuklarda akut ishalin en sık nedenlerinin virüsler olduğunu; rotavirüs, norovirüs ve adenovirüsün kusma, ateş, karın ağrısı ve sulu ishalle seyredebileceğini belirtti. Yaz aylarında bozulmuş veya açıkta beklemiş gıdalar, iyi yıkanmamış sebze-meyveler, güvenli olmayan içme suları, buz kullanımı, kalabalık tatil ortamları ve havuz hijyeni gibi ek risklerin ishale zemin hazırladığını vurguladı.
En büyük risk: sıvı kaybı
Varkal, ishal ve kusma sırasında çocuğun su ile birlikte sodyum, potasyum ve bikarbonat gibi mineralleri de kaybettiğini, bu nedenle yalnızca suyun her zaman yeterli olmayabileceğini söyledi. Eczanelerdeki oral rehidrasyon sıvılarının kaybedilen su ve mineralleri uygun oranda yerine koymak için hazırlandığını belirtti.
Çocuk kusuyorsa sıvı bir anda fazla miktarda verilmemeli; sık aralıklarla ve küçük yudumlar halinde verilmesi daha iyi tolere edilir. Önerilen pratik miktarlar: 2 yaş altı çocuklara her sulu dışkılama veya kusma sonrası yaklaşık 50-100 ml, 2 yaş üzeri çocuklara ise 100-200 ml oral rehidrasyon sıvısı verilebilir. Ancak yaş, kilo, kusma sıklığı ve genel durum bu miktarları değiştirebilir; belirgin sıvı kaybı varsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Beslenme kesilmemeli
Eskiden önerilen uzun süre aç tutma yaklaşımının artık doğru olmadığını belirten Varkal, çocuğun tolere edebildiği sürece beslenmeye devam etmesi gerektiğini söyledi. Anne sütü alan bebeklerde emzirmenin sürdürülmesi, mama alan bebeklerde mamanın sulandırılmadan verilmesi öneriliyor. Daha büyük çocuklara yoğurt, ayran, çorba, pirinç, patates, muz, elma püresi, makarna, haşlanmış sebzeler ve yağsız et veya tavuk gibi hafif, besleyici gıdalar tercih edilebilir.
İlaç ve antibiyotik kullanımı
Varkal, ailelerin ishali hemen kesmeye çalışmasının sık yapılan bir hata olduğunu, çünkü ishalin çoğu kez vücudun mikrobu uzaklaştırma mekanizması olduğunu hatırlattı. Özellikle kanlı ishal, yüksek ateş veya şiddetli karın ağrısı varsa hekim önerisi olmadan ishal kesici ilaç kullanılmamalı. Antibiyotikler her ishalde gerekli değildir; gereksiz kullanım bağırsak florasını bozabilir ve direnç gelişimine katkıda bulunabilir. Antibiyotik kararı ancak dışkıda kan, yüksek ateş, ağır klinik tablo, seyahat öyküsü, salgın şüphesi veya özel risk durumlarında hekim tarafından verilmelidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Varkal, aşağıdaki durumlarda gecikmeden hekim değerlendirmesi gerektiğini vurguladı: şiddetli halsizlik, uykuya eğilim, belirgin huzursuzluk, ağız-dil kuruluğu, göz çöküklüğü, gözyaşı olmaması, idrarın belirgin azalması (özellikle 6-8 saatten fazla idrarsızlık), dışkıda kan veya yoğun mukus, yüksek ateş, kusma nedeniyle ağızdan sıvı alamama, giderek artan karın ağrısı, sık ve bol ishal, 6 aydan küçük bebekler, kronik hastalık veya bağışıklık sorunu. İshal 7-10 günden uzun sürüyorsa veya tekrarlıyorsa da değerlendirme gerekir.
Korunma önerileri
Varkal, ishalden korunmanın temelinin hijyen olduğunu belirterek ellerin tuvalet sonrası, bez değişiminden sonra, yemek hazırlamadan ve yemekten önce sabun ve suyla yıkanması gerektiğini söyledi. El antiseptikleri bazı mikroplara karşı yardımcı olabilir ancak özellikle norovirüs gibi etkenlerde sabun ve suyla yıkamanın yerini tutmaz. Sebze ve meyveler güvenli suyla iyice yıkanmalı, açıkta beklemiş yiyeceklerden kaçınılmalı, et-tavuk-yumurta iyi pişirilmeli ve pişmiş yiyecekler uzun süre oda sıcaklığında bırakılmamalıdır.
Tatilde kaynağı belirsiz su, açık içecek, buz ve hijyeninden emin olunmayan gıdalar verilmemeli; seyahatlerde kapalı şişe su tercih edilmelidir. Havuz kullanımında çocukların havuza girmeden önce duş alması, ishali olan çocuğun havuza sokulmaması ve bebek bezli çocuklarda bez değişiminin uygun alanda yapılması önemlidir. Rotavirüs aşısı ise özellikle bebeklerde ağır rotavirüs ishallerine karşı en etkili korunma yollarından biridir ve aşı takvimi için çocuk hekimiyle görüşülmelidir.
Sonuç
Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, yaz ishallerinde çoğu zaman tedavinin antibiyotik değil, doğru sıvı desteği, uygun beslenme ve yakın izlem olduğunu; çocuğun iyi görünmesi, sıvı alabilmesi ve idrar çıkışının sürmesi durumunda çoğu ishalklinik olarak evde takip edilebileceğini belirtti. Ancak sıvı kaybı belirtileri, kanlı dışkı, yüksek ateş veya genel durumda bozulma varsa zaman kaybetmeden hekime başvurulması gerektiğini vurguladı.
LİV HOSPİTAL ULUS ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI UZMANI DOÇ. DR. MUHAMMET ALİ VARKAL
