yöre geleneğini sürdürme amacı:
Muğla'nın Yatağan ilçesi Çamlıca Mahallesinde yaşayan 80 yaşındaki Durdane Tok ile 52 yaşındaki gelini Arzu Tok, dağlardan topladıkları bitkilerle nesiller boyu süregelen bir geleneği yaşatıyor. Aile, üretimi ticari amaçlı yapmadıklarını; kayınpederin hatırasını yaşatmak, ihtiyaç duyanlara yardımcı olmak ve geleneği korumak için sürdürdüklerini belirtiyor.
Arzu Tok üretimi anlatırken, "Bu sistemi babam bizi bırakmış. Gelenler bize niye yağ çıkarmıyorsunuz, bizi yağsız bıraktınız diyorlar. Biz de gücümüz yettiği kadar bir şeylerle uğraşıyoruz. Evvel çok şey yaparmış babam rahmetli; biz onlar yapmıyoruz. Sadece şimdi kekik, defne ve elma yapıyoruz. Şimdi 10 seneden beri yalnız yapıyorum. Oğlum var, oğlum yardım ediyor. O da işte bir pişmesinde yardım eder. Öyle çıkarmasını kendim yapıyorum." dedi.
üretim ve soğutma yöntemi:
Tok ailesi kekik, defne, mersin, ardıç ve diğer bitkileri kullanıyor. Üretimde eski usul bakır kazanlar tercih ediliyor; kazanın çevresi çamurla kapatılıyor ve içine bırakılan bitkiler yakılan ateşle buharlaştırılıyor. Ortaya çıkan buhar, damlama sistemiyle hem yağ hem de su olarak ayrıştırılıyor. Kurulumu basit olan sistemde bakır kazan ile damlama arasındaki hattın küçük bir havuz ve hortumla soğutulduğu belirtiliyor.
Arduç, kekik, defne ve elma yapraklarından elde edilen yağlar az miktarda çıkıyor; Arzu Tok, "Az çıkarıyorum, bir kilo yağ olmuyor. Eskiden babam çok çıkarırdı. Beş kilodan çıkarırdı yağ. Ama biz onu yapamıyoruz" diyerek üretimin geçmişe göre sınırlı olduğunu aktarıyor.
kullanım alanları ve toplum bağışları:
Durdane Tok ihtiyacı olana verildiğini vurguluyor: 'Lazım olan, ihtiyacı olan alıyor gelinden. Öyle pazara gidip götürmez. Burada ihtiyacı olana ardıç yapar, kekik yapar, tehnel (defne) yapar, mersin yapar, kargan yapar.' Durdane Tok, kekik yağının karın sancısı, kabızlık ve küçük yaralarda faydalı olduğunu, gerektiğinde pamukla uygulandığında yaraların geçtiğini söylüyor.
Arzu Tok ise grip ve vücut ağrıları için uygulama şeklini anlatıyor: 'Bunları grip olduğun zaman yağlanacaksın. Akşam yatarken yağlanıp yatacaksın; vücudun boğazdan yağlayacaksın. Küçük parmağınla sürüp yağlıyorsun. Vücudun ağrıyan yerlerine sürüyorsun. Yakıyor, geçiyor ama rahatlıyorsun.' Aile, dağlardan topladıkları malzemeyi kullanarak ihtiyaç sahiplerine küçük miktarlarda da olsa yardımcı olmaya devam ediyor.
Tok ailesi, üretimi "satmak için değil, babamın hatırasını yaşatmak için" sürdürdüklerini belirtiyor ve Arzu Tok, 'Biz bu üretime hani kaybolmasın, kekik yağcının evi inşallah boş değildir, kekik buluruz, mersin yağı buluruz diye gelenler için yapıyoruz' sözleriyle mirası geleceğe taşımaya çalıştıklarını ifade ediyor.
ARZU TOK (SOLDA) KAYINPEDERİNİN HATIRASINI VE MİRASINI YAŞATMAK İÇİN GELENEKSEL BİTKİSEL YAĞ ÜRETİYOR
