Yassıtepe'de 5 bin yıllık planlı kent: Bornova ovasının yeni tanığı

Yassıtepe'de ortaya çıkan kent yaşamı: İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin desteğiyle yürütülen kazılar, Yeşilova Höyüğü'nün yanı başındaki Yassıtepe'de yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen, surlarla çevrili ve planlı bir kent modelini gün ışığına çıkardı. Kazıları yürüten Doç. Dr. Zafer Derin, bulguları tanımlarken burayı "İzmir’in bir Troya’sı" olarak nitelendiriyor; çünkü tapınakları, depoları, üretim alanları ve işlikleriyle bir şehir düzeni söz konusu. Bugün Bornova Ovası'nda yükselen modern yapıların altında kalan düzen, arkeolojik katmanlarda ekonomik, dinsel ve idari işlevlerin birlikte örgütlendiğini gösteriyor. Kazılarda ortaya çıkan doku; yerleşimin planlı olduğunu, surlarla korunduğunu ve zaman içinde büyüyen bir üretim-ticaret ilişkisi kurduğunu işaret ediyor. Üretim, depolama ve ticaret izleri: Yassıtepe'de bulunan çok sayıda büyük depolama küpü, tarımsal ürünlerin ölçekli saklandığını belgeledi. Buluntular arasında üzüm çekirdeği, kurutulmuş üzüm ve pekmez kalıntıları ile şarapla ilişkili sıvı kapları vardı; bu veriler üzümün hem besin hem de ticari ham madde olarak çok yönlü kullanıldığını ortaya koyuyor. Derin, "Üzümün her türlü formunun burada kullanıldığını ve ticari hayata katıldığını görüyoruz" diyerek üretimin çeşitliliğine dikkat çekti. Metal işçiliği izleri, özellikle bronz üretimi ve değerli çanak çömlek buluntuları, yerleşimin ekonomik gücüne işaret ediyor. Yassıtepe'nin ticari bağları Bornova Ovası ile sınırlı kalmayıp İç Batı Anadolu'dan kıyı Ege'ye ve denizaşırı bölgelere kadar uzanıyordu. Bu yayılma, kentin bölgesel bir ticaret merkezi olduğuna dair güçlü kanıtlar sunuyor. 2026 kazılarında ortaya çıkan iki silindir mühür, Yassıtepe'nin ticari ve sosyal organizasyonuna dair somut izler sağladı. Kazı başkanı Derin, mühürlerin yerleşimin ticari ve yerleşik hayat açısından taşıdığı önemi vurguladığını belirtiyor. Ritüel, mezarlar ve toplumsal düzen: Kabartmalı küpler içinde cenin pozisyonunda gömülen ölüler, mezar uygulamaları ve mezar içindeki yiyecek-içecek kapları dönemin ölüm-yaşam inançlarına dair ipuçları veriyor. Bazı küpler üzerinde bulunan hamile ana tanrıça kabartmaları, yeniden doğuş anlayışıyla ilişkilendiriliyor. Kazılarda açığa çıkan mezarlarda, Miken kültürüyle ilişkilendirilebilecek uygulamalar da tespit edildi. Ölülerin büyük küpler içinde yakılmadan gömülmesi, yanlarına bırakılan zeytinyağı, şarap kapları ve çok sayıda takı, kentin Ege ticaret ağlarıyla güçlü bağlantıları olduğunu düşündürüyor. Derin, bu mezarların "ticaret için gelen Mikenlilere ait" olabileceğini aktarıyor. Yerleşimde ayrıca yöneticinin konuklarını kabul ettiği düşünülen bir kabul salonu tespit edildi; bu alandan çok sayıda içecek kabı çıkarılması, mekanın sosyal törenler ve prestij amacıyla kullanıldığını işaret ediyor. Doğa, güç ve kırılmalar: Yassıtepe kazıları aynı zamanda bölgenin doğal ve toplumsal kırılmalarını da sergiliyor. Yerleşim katmanlarında MÖ 2800 civarına tarihlenen büyük bir depremin izi görülebiliyor; bazı duvarlarda yatay hareket nedeniyle oluşmuş "S" biçimli deformasyonlar mevcut. Derin, bu felakette insanların eşyalarını alamadan yerleşimi terk etmiş olabileceğini belirtiyor ve depremin bölge tarihindeki etkisine dikkat çekiyor. Faunal buluntular arasında Anadolu Parsı (panter) kalıntıları öne çıkıyor. Yeşilova Höyüğü'nden daha eski izleri olan panter, Yassıtepe'de güç ve prestijin simgesi haline gelmiş; panter avlama, dönemin yöneticisinin statüsünü gösteren bir uygulama olarak değerlendirilmiş. Derin ayrıca ayı kalıntılarının da bulunmasına değiniyor ve bu tür avcılığın otorite göstergesi olduğunu söylüyor. Yassıtepe'de ortaya çıkan tüm bu veriler; surlarla korunan, üretim yapan, ürünlerini depolayan, uzak coğrafyalarla ticaret kuran ve belirli bir yönetim düzenine sahip bir kentin varlığını doğruluyor. Doç. Dr. Zafer Derin, Yassıtepe'nin İzmir tarihindeki yerini özetlerken "İzmir’in zenginliğinin başladığı noktayız" diyerek buluntuların kentin erken ekonomik dinamizmine işaret ettiğini vurguluyor. Kazıların sonuçları hem arkeolojik literatüre yeni veriler taşıyor hem de Yassıtepe ve Yeşilova'nın birlikte ciddi bir arkeoloji turizmi potansiyeli sunduğunu gösteriyor. Derin'in belirttiği gibi, İzmir içinde bir Çatalhöyük ve bir Troya'yı sergilemek, bölgenin tarihini ve ekonomik kökenlerini görünür kılma açısından mümkün ve değerli bir hedef olarak duruyor. İZMİR’DE YEŞİLOVA HÖYÜĞÜ’NÜN YANI BAŞINDAKİ YASSITEPE’DE SÜRDÜRÜLEN KAZILAR, YAKLAŞIK 5 BİN YIL ÖNCE SURLARLA ÇEVRİLİ; TAPINAKLARI, DEPOLARI, ÜRETİM ALANLARI VE İŞLİKLERİ BULUNAN PLANLI BİR KENTİ GÜN YÜZÜNE ÇIKARIYOR.

Yassıtepe'de 5 bin yıllık planlı kent: Bornova ovasının yeni tanığı

Yassıtepe kazıları, 5 bin yıl öncesine ait surlu, tapınaklı ve ticaret ağına bağlı planlı bir kent ortaya koyuyor; İzmir’in erken zenginlik merkezi.