Yapay zeka ile 1932'de yıkılan Diyarbakır surları canlandırıldı
Eski fotoğraflardan yola çıkarak dijital bir geri dönüş
İçerik üreticisi Adem Ulusoy, 1932 yılında Dağkapı ve Mardin Kapı çevresinde yıkılan Diyarbakır surlarının bugün nasıl görüneceğine dair bir çalışma hazırladı. Ulusoy, eski fotoğrafları referans alarak yapay zeka destekli yöntemlerle söz konusu bölümlerin günümüze ulaşmış hallerini canlandırdı.
1932'deki yıkım dönemin valisi Hasan Faiz Ergun tarafından, Ankara'dan gelen talimat doğrultusunda yürütüldü. Şehrin hava alması ve modernleşmesi gerekçesiyle özellikle Dağkapı ve Mardin Kapı çevresindeki surların bir kısmı ortadan kaldırıldı. Bu süreçte Dağkapı'da dinamit yöntemine başvuruldu ve yıkım sırasında ortaya çıkan molozların taşınması teknik bir sorun teşkil etti.
Karara itiraz edenler arasında, dönemin Diyarbakır'ında bulunan Fransız arkeolog Albert Gabriel öne çıktı. Gabriel, surların yıkılmasının bilimsel açıdan doğru olmadığını ve surların şehrin hava almasına engel teşkil etmediğini Ankara'ya çektiği telgraflarla bildirdi. Bu itirazlar sonucunda yıkım süreci geç de olsa durduruldu; ancak Dağkapı ve Mardin Kapı tarafları kalıcı olarak etkilenmişti.
Ulusoy, çalışmasında yıkımın arkasındaki motivasyonları ve dönemin kentsel yaklaşımlarını da aktardı. Ulusoy'a göre bu yıkım, erken Cumhuriyet dönemine ait bir şehirleşme refleksinin sonucu olarak; şehirlerin büyütülmesi, genişlemesi ve modernleştirilmesi hedefleriyle ilişkilendirildi. Yıkımın bir gerekçesi olarak merkezde yeterli hava dolaşımı olmadığı iddia edildi ve bulaşıcı hastalıkların önüne geçilmesi gibi gerekçeler öne sürüldü.
Projeyi anlatan Ulusoy, "Bu çalışmayla tarihin önemini ve yaklaşık 2 bin yıldır ayakta duran bu surların geçmişini anlatmaya çalıştım" diyerek çalışmanın amacını özetledi. Yapay zeka destekli canlandırmalar, geçmişte alınan kentsel kararların somut sonuçlarını görselleştirerek kültürel mirasın hafızasında yeni bir bakış açısı sağlıyor.
Sonuç olarak, Adem Ulusoy'un çalışması, 1932'deki müdahalenin görsel izlerini dijital yöntemlerle yeniden canlandırarak Diyarbakır surlarının tarihine ve kent hafızasına dair tartışmalara katkı sunuyor.
1932 YILINDA DAĞKAPI VE MARDİN KAPI ÇEVRESİNDE YIKILAN DİYARBAKIR SURLARININ BİR KISMI, İÇERİK ÜRETİCİSİ ADEM ULUSOY TARAFINDAN YAPAY ZEKA DESTEKLİ ÇALIŞMA İLE GÜNÜMÜZDE YIKILMAMIŞ OLSAYDI NASIL GÖRÜNECEĞİYLE GÖRSELLEŞTİRİLDİ.
