SHGM yeni "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı"nı yayımladı
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından hazırlanan "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı" ile Türkiye'de dron kullanımında kapsamlı bir düzenleme yürürlüğe konuyor. Yeni talimatla birlikte yapay zeka destekli otonom dronlar ilk kez resmi mevzuatta tanımlanırken, pilotluk yetkileri, hava sahası yönetimi ve yazılım sertifikasyonuna kadar birçok uygulama yeniden kurgulanıyor.
yapay zeka ve otonomi tanımı:
Talimatnamede yapay zeka destekli sistemler açıkça yer aldı. Metinde geçen tanımlama şöyledir: "Yapay zeka destekli otonom sistem: Uçuş sırasında çevresel koşullara uyum sağlayan, görev profilini dinamik biçimde güncelleyebilen ve İHA pilotunun müdahalesi olmaksızın karar alabilen makine öğrenmesi veya yapay zeka tabanlı sistemleri". SHGM, bu sistemlerin kullanım esaslarını ayrıca yayımlanacak bir düzenlemeyle netleştireceğini; süreç tamamlanana kadar ise bu tür operasyonların kontrollü izin kapsamında yürütüleceğini hükme bağlıyor.
üç kademeli lisans modeli ve sağlık şartları:
Mevcut uygulamanın yerine getirilecek yeni lisans sistemi üç seviyeden oluşuyor: P0 (amatör kullanıcılar), P1 (ticari uçuş yapan pilotlar) ve P2 (görüş hattı dışı BVLOS, otonom uçuşlar, insan/kalabalık üstü operasyonlar, kargo taşımacılığı ve yüksek riskli görevler). Böylece bir pilotun hangi operasyonları gerçekleştirebileceği, dronun ağırlığından ziyade sahip olduğu lisans seviyesine göre belirlenecek.
P2 lisansı için ayrıca pilotların en az üçüncü sınıf sağlık sertifikasına sahip olması şartı getiriliyor ve belirli suçlardan hüküm giymiş kişilere lisans verilmeyecek.
dijital hava sahası, İHATTYS ve koridorlar:
Yeni talimatla kurulacak İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) ile dron uçuşları merkezi ve dijital olarak takip edilecek. Uçuş izinleri tek sistem üzerinden alınacak, hava sahası yoğunluğu anlık izlenebilecek ve çakışan uçuşlar sistem tarafından tespit edilerek kullanıcılar uyarılacak. Hava sahası renk kodları (yeşil, turuncu, kırmızı) ile yeniden sınıflandırılacak; yeşil bölgelerde belirlenen şartlar altında izin gerekmeyecek, kırmızı bölgeler yetkili kurum iznine tabi olacak, turuncu bölgeler ise belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilip izinle kullanılacak.
Talimat ayrıca Türkiye'de ilk kez uzun mesafeli görüş hattı dışı uçuşlar için İHA koridorları oluşturulmasının önünü açıyor. Bu koridorlar lojistik, otonom teslimat ve endüstriyel operasyonlar gibi alanlarda kullanılacak ve sınırları ile kullanım şartları dijital sistem üzerinden ilan edilecek.
uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonu:
Basit oyuncak dronlar dışındaki tüm kayıtlı İHA'larda uzaktan tanımlama sistemi zorunlu hale geliyor; böylece uçuş sırasında dronun kimliği, konumu ve durum bilgisi dijital sistemden takip edilebilecek. Buna paralel olarak uçuş kontrol yazılımları, kontrol istasyonu yazılımları ve çoklu dron yönetim yazılımlarının SHGM tarafından sertifikalandırılması zorunluluğu getirildi. Sertifikası bulunmayan yazılımlar Türk hava sahasında kullanılamayacak.
Mevcut dron sahipleri de kapsam dışında bırakılmadı: Talimat yürürlüğe girmeden önce alınan dronların kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonunu 31 Temmuz 2027 tarihine kadar tamamlaması gerekiyor.
SHGM'nin hazırladığı düzenleme, Avrupa Birliği ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartları esas alınarak kaleme alındı ve Türkiye'de milyonlarca amatör ile ticari dron kullanıcısını doğrudan etkileyecek değişiklikleri beraberinde getiriyor. Yeni kurallar, dron operasyonlarının daha sıkı dijital takip ve lisans tabanlı yetkilendirme ile yürütülmesine odaklanıyor.
Yapay zeka destekli dronlar ilk kez SHGM mevzuatına girdi
