Vance: İran iyi müzakere etmezse Başkan daha sert adımlar atabilir
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, Macaristan ziyaretinde İran ile sağlanan ateşkese ilişkin gelişmeleri ve bölgesel diplomasi çabalarını değerlendirdi. Vance, Mathias Corvinus Koleji'nde düzenlenen panelde, ateşkesin niteliği ve sürdürülebilirliği konusunda uyarılarda bulundu.
Ateşkesin niteliği ve İran'a yönelik uyarı
Vance, ABD yönetiminin İran ordusunun konvansiyonel savaş kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini ve bu hedefin "Başkanın dün söylediği gibi gerçekleştirildiğini" belirtti. Vance, tarafların karşılıklı taahhütleri sonucunda ortaya çıkan anlaşmanın temelini özetleyerek, "İranlılar boğazları açmayı kabul etti. ABD de saldırıları durdurmayı kabul etti. Yalnızca ABD değil, müttefiklerimiz de saldırıları durdurmayı kabul etti" dedi ve bunun şu anda sahip oldukları 8 ila 12 saatlik kırılgan ateşkes üzerinde bir temel oluşturduğunu vurguladı.
Vance, ateşkese ilişkin belirsizlikleri de işaret ederek, bazı çevrelerin anlaşmanın niteliği hakkında yanıltıcı beyanlarda bulunduğunu savundu: "Bu yüzden buna kırılgan ateşkes diyorum... Bu da onların sistemi hakkında ilginç bir şey." Başkanın amacının müzakere masasına gitmek olduğunu, ancak İranlıların iyi niyetle davranmaması halinde ABD'nin elinde kalan askeri, diplomatik ve ekonomik baskı araçlarını kullanabileceğini ifade etti. Vance, sözlerini şu şekilde noktaladı: "Eğer İranlılar iyi niyetle çalışmaya istekli ise bence bir anlaşmaya varabiliriz. ... Ama eğer İranlılar iyi müzakere etmezse, ABD Başkanının şaka kaldıran biri olmadığını görecekler. Kendisi sabırsız. İlerleme konusunda sabırsız."
Macaristan ziyareti, seçim müdahalesi ve egemenlik vurgusu
İki günlük Macaristan ziyaretinde Vance, panelde ayrıca bölgesel ve transatlantik konulara değindi. Vladimir Zelenskiy ile Viktor Orban arasında gerilim sinyali veren ifadeler hakkında yöneltilen soruya tepki gösteren Vance, bir müttefik ülkenin başbakanının tehdit edilmesinin "kabul edilemez" olduğunu söyledi: "Bu büsbütün skandal. Müttefik bir ülkenin başbakanını tehdit eden yabancı bir hükümet ya da devlet başkanı asla olmamalı."
Seçimler öncesi yabancı müdahaleye ilişkin değerlendirmesinde Vance, ekonomik yaptırımlar ve bütçe kesintilerinin de dış müdahale olarak algılanabileceğini belirtti. AB'nin göç politikaları nedeniyle Macaristan'a yönelik mali kesintilerden bahseden Vance, "Başka hükümetlerin ülkenizi tehdit etmesi, baskı yapması ve size nasıl oy vermeniz gerektiğini ekonomik güç kullanarak söylemeye çalışması, yabancı müdahaledir" ifadelerini kullandı ve bunun egemenliğe yönelik bir saldırı olduğunu vurguladı.
Rusya-Ukrayna diplomasisine ilişkin değerlendirme
Vance, Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılmasına ilişkin diplomasi çabalarına dair de ayrıntılar paylaştı. "Bazı yönlerden bunun çözülmesi en kolay savaş olacağını düşünmüştük ama en zor olanı oldu. 14 aydır bunun üzerinde çalışıyoruz" diyerek sürecin başlangıcından itibaren tarafların pozisyonlarını kağıda dökmekte zorlandıklarını, ancak artık Rusya ve Ukrayna'dan yazılı pozisyonlar alındığını söyledi. Vance, bu pozisyonların zaman içinde birbirine yaklaştığını ancak tam uyum sağlanmadığını belirtti ve müzakerelerin insan kaybı ve ekonomik maliyetleri göz önünde bulundurarak aciliyet taşıdığını vurguladı: "Bunun için yüz binlerce Rus ve Ukraynalı gencin daha ölmesine değer mi? ... Bizce cevap açıkça hayır."
Avrupa eleştirisi: Enerji politikaları ve rekabetçilik
Vance, Avrupa ile ilişkilerdeki eleştirilerinin motive edici olduğunu, Avrupa'nın güçlenmesini amaçladıklarını söyledi: "Avrupa’yı kesinlikle seviyoruz... ABD’yi kuran fikirler ilk olarak Avrupa kıtasında doğdu." Ancak Avrupalı liderlerin enerji politikalarını eleştirerek, Rus enerji kaynaklarına bağımlılık ve yüksek fiyatlandırmanın kıtanın güvenliğini, özgürlüğünü ve refahını zayıflattığını öne sürdü. Vance, İngiltere örneğine atıfta bulunarak elektrik maliyetlerinin ABD'ye kıyasla dört, beş, altı kat daha yüksek olduğunu belirtti ve Avrupalı dostların daha sağlam bir enerji ve ekonomik duruş benimsemesi gerektiğini savundu. "Avrupa’yı eleştirmemizin nedeni, Avrupa’nın gelişmesini istememiz" ifadeleriyle eleştirinin amacını açıkladı.
Özetle, Vance’in konuşması, hem İran ile sağlanan mevcut ateşkesin kırılganlığına dikkat çekiyor hem de Washington’un diplomasiyle çözüm arayışını sürdürdüğünü, fakat müzakere masasında iyi niyet görmemesi halinde Başkanın elindeki baskı araçlarını kullanmaktan çekinmeyeceğini ortaya koyuyor.
ABD BAŞKAN YARDIMCISI JAMES DAVİD VANCE, İRAN İLE SAĞLANAN ATEŞKESE İLİŞKİN YAPTIĞI AÇIKLAMADA, "İRANLILAR İYİ MÜZAKERE ETMEZSE, ABD BAŞKANININ ŞAKA KALDIRAN BİRİ OLMADIĞINI GÖRECEKLER" DEDİ.
