İzmir Aliağa kazasına ilişkin uzman değerlendirmesi
İstanbul Beykent Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu İş Sağlığı ve Güvenliği bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Münevver Yakut, İzmir Aliağa’daki demir çelik fabrikasında meydana gelen ve 18 kişinin hayatını kaybettiği kazayı değerlendirirken olayın, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarındaki ciddi eksiklikleri ortaya koyduğunu belirtti. Yakut’a göre çok tehlikeli iş kollarında risk değerlendirmesi, acil durum planları, periyodik bakım ve teknik kontrollerin etkinliğinin sağlanması hayati öneme sahip.
Yakut, geçmişte aynı işletmede kaydedilen iş kazalarının gerekli derslerin çıkarılmadığına işaret ettiğini ve bunun daha büyük felaketlere zemin hazırlayabileceğini vurguladı. Öncelikle kazada yaşamını yitirenlere başsağlığı, yaralılara şifa dileği ile başlayan açıklamada, olaya ilişkin teknik ve yönetsel eksiklikler ayrıntılı şekilde ele alındı.
Geçmiş kazalar ve güvenlik kültürü
Yakut, işletmedeki geçmiş kazaların, mevcut güvenlik kültürünün yetersizliğini gösterdiğini söyledi. İlgili yerde daha önce iş kazaları ve ölümlü olayların yaşandığına dair veriler ile basında yer alan bilgilerin, bu tarz olayların tekrarlanma riski taşıdığını gösterdiğini aktardı. Bu nedenle söz konusu tür işletmelerde ciddi acil durum planları hazırlanması ve bunlara hazır olunmasının elzem olduğunu belirtti.
Uzman, geçmişteki olaylardan ders alınmamasının işletme faaliyetlerine kaldığı yerden devam edilmesine yol açtığını; bunun ise zincirleme kazalara kapı aralayabileceğini ifade etti. Bu bağlamda işveren sorumluluklarının yanı sıra sahadaki uygulama ve denetim eksikliklerinin de ihmal edildiğini söyledi.
Bakım ve onarım uygulamalarında riskler
Yakut, bakım, onarım ve test işlemleri sırasında üretimin devam etmesinin önemli risk oluşturduğunu vurguladı. Makine emniyeti ve iş sağlığı güvenliği mevzuatında farklı düzenlemeler bulunmasına rağmen, mümkünse bakım ve testlerin üretim durdurularak gerçekleştirilmesinin en güvenli yöntem olduğunu söyledi. Bakımın niteliğine göre işin üretim devam ederken yapılmasının gerekli olabileceğini kabul etmekle birlikte, iş güvenliği prensibinin üretimin kesilmesi olduğunu aktardı.
Kazanın teknik yönüne dair değerlendirmede, vinçten düşen bir parçanın gaz borularına çarpmasının olayda belirleyici olduğunun paylaşıldığını hatırlatan Yakut, bakım sırasında gaz borularının korunmasının, gerektiğinde gazın tahliyesinin ve ek bağlantıların kontrolünün zorunlu olduğunu söyledi. Ayrıca vinç gibi kritik ekipmanlarda dayanım testleri ile eklenti ve bağlantıların detaylı doğrulamasının yapılması gerektiğini ifade etti.
Denetim, mevzuat ve acil öneriler
Uzman, Türkiye’deki mevcut mevzuatın yeterli olduğunu ancak en büyük sorunun uygulama ve denetim eksiklikleri olduğunu belirtti. Özellikle çok tehlikeli işler kapsamında denetim sıklığının artırılması gerektiğini kaydetti. Yakut, mevzuatın işletmenin faaliyet alanı ve yapısına göre esneklikle ve yerinde uygulanmasının önemine dikkat çekti; tek tip yaklaşımın güvenli ve sağlıklı sonuç vermeyeceğini söyledi.
Pratik öneriler arasında bakım ve onarım sırasında çalışma alanındaki personel sayısının mümkün olduğunca azaltılması, gaz hatları gibi kritik unsurların korunaklı hale getirilmesi ve bağlantıların test edilmesi yer aldı. Ayrıca büyük kazaların ardından işletmenin faaliyetlerinin uzun süre durdurularak, işletilebilirliğinin bilirkişi raporu temelinde değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yakut, sonuç olarak bu tür facia niteliğindeki olayların tekrarlanmaması için hem teknik önlemlerin hem de uygulama ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesinin şart olduğunu söyledi. Bilirkişi raporu beklenmeden yapılacak yorumların sınırlı kalacağını, ancak uzmanlık perspektifinden işletmenin üretiminin uzun süre durdurulmasının en güvenli yol olduğunu belirtti.
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEK OKULU İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ BÖLÜMÜNDEN DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜNEVVER YAKUT
