Normalleşme süreci ilerlerken sınırların açılması gündemde
Türkiye‑Ermenistan ilişkilerinde normalleşme adımları sürüyor. Son dönemde atılan diplomatik ve ulaşım adımları, iki ülke arasında sınırların yeniden açılmasına yönelik beklentileri artırdı. Önümüzdeki dönemde en çok merak edilen konu, kara ve demir yolu geçişlerinin fiilen hayata geçirilmesi.
Atılan somut adımlar
Türkiye tarafında Türk Hava Yolları’nın İstanbul‑Erivan uçuşlarının başlatılması ile Ermenistan’daki 4 Mayıs etkinliklerine Türkiye’yi temsilen Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın katılması dikkat çekti. Yılmaz’ın Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile gerçekleştirdiği ikili görüşmenin ardından Ani Köprüsü’nün ortak restorasyonuna ilişkin mutabakat zaptı imzalandı. Süreç, Türkiye‑Ermenistan Normalleşme Süreci Özel Temsilci Büyükelçi Serdar Kılıç ve Ermenistan’ın özel temsilcisi Ruben Rubinyan öncülüğünde ilerliyor.
Alican‑Margara hattının durumu
Türkiye’nin tek taraflı kapattığı 1993 tarihli sınırdan ilk adım olarak Alican (Iğdır) – Margara hattının açılmasına 2022’de karar verildi; bu açılış üçüncü ülke vatandaşları ve diplomatik pasaport sahiplerini kapsayacak şekilde planlandı. Ancak bu karar henüz tam olarak uygulanmış değil. Margara Sınır Kapısı’ndaki tüm kontrol görevleri, Rus Sınır Muhafız Birlikleri’nin çekilmesiyle 1 Mart 2025 itibarıyla tamamen Ermenistan Sınır Muhafız Birlikleri’ne bırakıldı. Söz konusu kapı, daha önce 6 Şubat 2023 depremleri sırasında insani yardım malzemelerinin ulaştırılması için kısa süreliğine kullanılmıştı.
Gözler Kars‑Gümrü demiryolunda
Kara hattı Alican‑Margara’nın yanı sıra bölgedeki en fazla dikkat çeken konu Kars‑Gümrü demiryolu hattının yeniden faaliyete geçirilmesi. Ermenistan tarafı hattın açılmasını ve iki ülke arasında tren seferlerinin yeniden başlamasını istiyor. Bu amaçla kurulan Türkiye‑Ermenistan Ortak Çalışma Grubu’nun toplantısı 28 Nisan tarihinde Kars’ta yapıldı ve hattın rehabilitasyonu için ortak irade beyanı imzalandı.
Hat bölgesinin taşıdığı stratejik önem
Kars‑Gümrü demiryolu, Ermenistan’ın Batı’ya açılmasında ve Gürcistan ile Orta Asya üzerinden gelen hatların buluşmasında kritik bir bağlantı hattı olarak görülüyor. Bu hat, bölgesel ticaretin geliştirilmesinde ve transit koridorların etkinleştirilmesinde önemli rol oynayabilir.
Akhurik ve Akyaka: Mesafe kısa ama seferler 33 yıldır yok
Gümrü kentini Türkiye’ye bağlayan Akyaka demiryolu üzerinden Ermenistan’daki Akhurik tren istasyonu, Türkiye’deki Akyaka istasyonuna sadece 10 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Ancak sınırların kapalı olması nedeniyle seferler 33 yıldır gerçekleştirilemiyor.
Akhurik istasyonunun öyküsü
Akhurik tren istasyonunun hatırlanan bir öyküsü var. 1993’te sınır kapatıldıktan sonra istasyonda görev yapanlar arasında yer alan ve Ermenistan’da kondüktörlükten sonra Akhurik’e atanan Agop Gevorgyan, seferlerin yeniden başlayacağı umuduyla yaklaşık 20 yıl boyunca gelecek treni bekledi. Gevorgyan, Ermenistan’dan Türkiye’ye yük taşıma faaliyetleri sırasında birçok kişiyle, özellikle Türkiye’deki Doğu Kapı istasyonunda görevli olanlarla ilişkiler geliştirmişti.
Yerel aktörlerin değerlendirmesi
Gümrü’yü ziyaret eden Türk gazeteciler, Gümrü Asparez Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Levon Barsegyan ile görüştü. Barsegyan, Akhurik istasyonunun Sovyet döneminde Batı ile bağlantılı ağın bir parçası olduğunu belirterek, "Burası Ermenistan tarafından Türkiye’ye son nokta. Oradan da batıya, Avrupa’ya uzanan yolun son istasyonu" dedi. Barsegyan, hattın yeniden açılmasının Ermenistan’ın benimseyen ‘Barış Kavşağı’ fikriyle örtüştüğünü ve bölge ülkelerine, Çin’den İran’a oradan da Avrupa’ya uzanan rotada fayda sağlayabileceğini vurguladı.
Sonuç: Uygulama beklentisi sürüyor
Diplomatik ziyaretler, mutabakatlar ve çalışma gruplarıyla ilerleyen normalleşme sürecinde, uygulamadaki bir sonraki adım sınırların fiilen açılması olacak. Alican‑Margara ve Kars‑Gümrü hatlarının harekete geçirilmesi hem iki ülke arasındaki ticareti artırma hem de bölgesel transit koridorlara katkı sağlama potansiyeli taşıyor. Sürecin bir sonraki aşaması, üzerinde mutabık kalınan kararların pratik uygulamaya dönüşmesiyle ölçülecek.
TÜRKİYE-ERMENİSTAN ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN NORMALLEŞMESİNE YÖNELİK SÜREÇ DEVAM EDERKEN ERMENİSTAN'I ZİYARET EDEN TÜRK GAZETECİLER, SINIRIN SIFIR NOKTASINDA, GÜMRÜ'DE İNCELEMELERDE BULUNDU.
