Tip 2 diyabetin sessiz seyri ve nedenleri
Tip 2 diyabet, yıllarca belirti göstermeden ilerleyebilen sinsi bir hastalık olarak öne çıkıyor. Medical Park Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Elif Ulusoy Demir, kişinin kendini sağlıklı hissettiği dönemde bile sürekli yüksek seyreden kan şekerinin damarları, kalbi, böbrekleri ve gözleri yavaş yavaş etkileyebileceğini belirtiyor. Bu sessiz dönem, hastalığın en tehlikeli safhası olarak tanımlanıyor.
Belirtiler ve sinsi ilerleyiş:
Diyabet başlangıçta hafif belirtilerle seyredebildiği için uzun süre fark edilmeyebiliyor. Sık idrara çıkma, aşırı susama, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme gibi belirtiler görülebiliyor; ancak Tip 2 diyabette bu şikâyetler yıllarca hissedilmeyebilir. Uzm. Dr. Demir, "Vücudumuz bu yavaş değişime belli bir süre uyum sağladığı için klasik belirtiler çok uzun süre hissedilmeyebilir" diyerek sinsi ilerleyişin altını çiziyor.
Kimler taranmalı ve hangi testler kullanılmalı:
Ailesinde birinci derece yakınlarında diyabet bulunan kişilerin düzenli tarama yaptırması gerekiyor. Hiçbir şikâyeti olmayan yetişkinlerde taramaların 35 yaşında başlaması öneriliyor; ancak aile öyküsü, fazla kilo, bel ve karın çevresinde yağlanma, hareketsiz yaşam veya yüksek tansiyon gibi risk faktörleri varsa yaş beklenmeden tarama yapılmalı. Kilo problemi ve aile öyküsü bulunan çocuk ve ergenlerin de değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Açlık kan şekeri ile HbA1c testleri farklı bilgiler verir. Açlık kan şekri ölçüm anındaki değeri gösterirken, HbA1c testi son üç aylık ortalama kan şekeri düzeyine ışık tutar. Uzm. Dr. Demir, açlık şekeri normal olsa bile HbA1c yüksek çıkabileceğini; sadece sabah bakılan açlık şekerine güvenmenin yanıltıcı olabileceğini belirtiyor.
İnsülin direnci, kilo ve yaşam tarzının rolü:
İnsülin direnci, Tip 2 diyabet gelişiminde ilk aşama olarak kabul ediliyor. Normalde insülin kandaki şekeri hücrelere taşıyarak enerjiye dönüştürür; insülin direnci olduğunda hücreler bu iletime yeterli yanıt veremez ve pankreas daha fazla insülin üreterek denge sağlamaya çalışır. Zamanla bu süreç Tip 2 diyabete dönüşebilir.
Fazla kilo, hareketsizlik ve yanlış beslenme alışkanlıkları risk faktörlerini artırıyor. Özellikle bel ve karın çevresindeki yağlanma insülin direncini güçlendiriyor. Uzm. Dr. Demir, paketli gıdalar, rafine şeker içeren içecekler ve fast-food tüketiminin artmasının çocuklarda ve gençlerde Tip 2 diyabet görülme sıklığını yükselttiğine dikkat çekiyor.
Korunma, tedbirler ve takip:
Diyabetten korunmada geçici diyetler yerine sürdürülebilir yaşam tarzı değişiklikleri öneriliyor. İşlenmiş gıdaların ve rafine şeker içeren ürünlerin sınırlandırılması, lif oranı yüksek besinlerin tercih edilmesi ve düzenli fiziksel aktivite öne çıkan önlemler arasında yer alıyor. Uzm. Dr. Demir, "Her gün yapılacak 30-45 dakikalık orta tempolu egzersizler bile kasların kandaki şekeri kullanmasını sağlayarak insülin direncini azaltmaya yardımcı olur" diyor. Ayrıca bel ve karın çevresindeki yağlanmayı kontrol altına almak ve kilonun yüzde 5 ila 10’unu vermenin bile diyabet riskini ciddi oranda azalttığı vurgulanıyor.
Kontrolsüz diyabetin kalp ve beyin damarları, böbrekler, gözler ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkileri bulunuyor. Yüksek kan şekeri damar yapısını bozarak kalp krizi ve inme riskini artırabilir, böbrek hasarı ve görme kaybına yol açabilir; sinir sistemi hasarı ise özellikle ayaklarda his kaybı ve iyileşmeyen yaralara neden olabiliyor.
Kan şekeri takibi hastaya özel planlanmalı; parmak ucu ölçüm cihazlarının yanı sıra 24 saat ölçüm yapan sensörler de kullanılabiliyor. Özellikle insülin kullanan veya kan şekeri dalgalanmaları fazla olan hastalarda ölçüm sıklığı artırılabiliyor. Uzm. Dr. Demir, ölçümlerin sıklığı ve zamanlamasının hastanın tedavisine göre belirlenmesi gerektiğini ve evde yapılan takibin yanı sıra hekimin önerdiği aralıklarla laboratuvar testlerinin de ihmal edilmemesi gerektiğini belirtiyor.
MEDİCAL PARK ATAŞEHİR HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI UZMANI DR. ELİF ULUSOY DEMİR
