Atölyenin amacı ve ortaya çıkışı:
Ankara Hamamönü'nde kurulan geri dönüşüm atölyesi, geleneksel yöntemlerle lifli bitkiler ve tarımsal atıkları işleyerek el yapımı kağıt üretiyor. Projeyi yürütenler arasında Düzce Üniversitesi Sanat Tasarımı ve Mimarlık Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölüm Başkanı Doç. Dr. Yusuf Parlak ile atölyede usta öğretici ve yönetici olarak görev yapan Şerife Güven bulunuyor. İslam Sanatları fuarı ve Hamamönü'nün canlandırma faaliyetleri sonrası başlayan çalışma, sıfır atık ve sürdürülebilirlik vizyonu çerçevesinde şekillendi.
Atölye, yalnızca üretim yapmakla kalmıyor; okul grupları, ziyaretçiler ve sanat meraklıları için workshoplar düzenleyerek geleneksel asitsiz kağıt yapımını uygulamalı olarak öğretiyor. Amaç hem teknik bilgiyi aktarmak hem de atığın yeniden kullanımına dair farkındalık yaratmak.
Hammadde seçimi ve üretim teknikleri:
Ham madde olarak uzun lifli bitkilerden pamuk, keten ve kenevir kullanılıyor. Ayrıca tarımsal atıklardan muz ağacı gövdeleri ve pirinç sapları kağıt yapımına kazandırılıyor. Parlak, pirinç saplarının bulunduğu bölgelerde ağır metal içerebildiğini ve genellikle yakıldığını, bunun hem toprak verimliliğini düşürdüğünü hem de atmosfere zarar verdiğini vurguluyor; atölye bu atıkları değerlendirerek çevresel yükü azaltmayı hedefliyor.
Üretimde endüstriyel kimyasallar yerine geleneksel yöntemler uygulanıyor. Ham madde tedarik edildikten sonra doğal pişirme süreçleriyle liflerden lignin uzaklaştırılıyor; örneğin meşe külü suyu kullanılarak kimyasal işlemler yapılmadan hamur hazırlanıyor. Bu yaklaşım, hem çevresel hem de materyalin dayanıklılığı açısından tercih ediliyor.
Renk, ölçü ve dayanıklılık:
Atölyede kağıtlar asitsiz hamurla üretiliyor, ağartma işlemi uygulanmıyor; bu sayede kağıtların ömrü uzuyor. Renk verme aşamasında kök boyalar ve doğal boyalar kullanılıyor; bu boyalar asit içermediği için kağıdın uzun ömürlü kalmasına katkı sağlıyor. Kağıt hamuru teknelere alındıktan sonra eleklerle suyu süzülüp kurutularak kağıda dönüştürülüyor; üretim el yordamıyla A5'ten 70x100 ölçüsüne kadar yapılıyor, böylece geleneksel Türk sanatlarında kullanılabilecek boyutlar elde ediliyor.
Eğitim, sergi ve örnek projeler:
Parlak, kendi çalışmalarını ve atölyede üretilen kağıtları gelecek nesillere aktarmada usta-çırak ilişkisini benimsediklerini belirtiyor. Kendisi UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras taşıyıcı listesinde el yapımı kağıt ve ebru sanatı alanında yer alıyor ve bu birikimi atölye çalışmalarına taşıyor. Kişisel sergiler ve birçok karma sergide yer aldığını, aynı zamanda atölyede yetiştirdikleri talebelerle kalıcı eserler bırakmayı amaçladıklarını ifade ediyor.
Atölyenin öne çıkan projelerinden biri, Kocaeli Seka Kağıt Müzesi'ndeki festival kapsamında hazırlanan dünyanın en büyük el yapımı kağıttan Türk bayrağı. Ayrıca çocuklara yönelik atölyelerde öğrenciler temizledikleri ve biriktirdikleri atık kağıtları getirip liflendirme sürecini deneyimleyerek kağıdın üretim zorluğunu görüyor; bu süreç öğrencilerin kağıdı daha dikkatli kullanma sözü vermesine yol açıyor ve sıfır atık bilincini pekiştiriyor.
Şerife Güven ise atölyeden ayrılanların kağıdın kıymetini anladığını, etkinliklerin katılımcılarda duygu ve heyecan yarattığını belirtiyor. Atölye, üretim ve sanat aracılığıyla hem geleneksel el sanatlarının devamını sağlıyor hem de çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunuyor.
DÜZCE ÜNİVERSİTESİ SANAT TASARIMI VE MİMARLIK FAKÜLTESİ GELENEKSEL TÜRK SANATLARI BÖLÜM BAŞKANI DOÇ. DR. YUSUF PARLAK İLE ATÖLYEDE USTA ÖĞRETİCİ VE YÖNETİCİ OLARAK GÖREV YAPAN ŞERİFE GÜVEN KOORDİNESİNDE ÇALIŞILIYOR. PARLAK VE GÜVEN KAĞITLARIN YAPILIŞ SÜRECİNİ VE ATIK KAĞITLARIN SANATA DÖNÜŞTÜRÜLME SÜRECİNİ ANLATTI.
