Sürmene'de 65 yıllık kemençe ustası Hasan Sancak
Trabzon’un Sürmene ilçesinde yaşayan 81 yaşındaki Hasan Sancak, yaklaşık 65 yıl önce kimseye eğitim almadan kemençe yapmaya başladı. Bugüne kadar tamamen el yapımı 400 kemençe ürettiğini belirtiyor. Mesleğini yıllar içinde sürdürürken, üretim tekniklerini kendi gözlemleri ve denemeleriyle geliştirdiğini aktarıyor.
Mesleğe başlama ve ustasız öğrenme
Sancak, kemençe yapımına ilkokula giderken başladığını ve bu süreçte bir ustasının olmadığını vurguluyor. Kendisinin ifadesiyle: "81 yaşındayım. Benim bir ustam yok. İlkokula giderken kemençe yapmaya başladım. Ustam olmadığı için yaptığım kemençeler, hiçbir ustanın yaptığına benzemez." Ailesinde kemençe yapım geleneği bulunmadığını, ilk mesleğinin kunduracılık olduğunu ancak ayakkabı dükkanı açmasına rağmen kemençe yapmaktan vazgeçmediğini söylüyor.
Üretim süreci, yöntem ve hatıra defteri
Sancak, kemençenin dört ana bölümünü ağacı, kapağı, işçiliği ve telleri olarak tanımlıyor; bu dört unsurdan birinin eksik olması durumunda enstrümanın olabileceğini ancak kaliteli olmayacağını belirtiyor. Üretimini tamamen elde yapmanın nadir olduğunu, pek çok kişinin günümüzde makine kullandığını ifade ediyor: "Bu işi benim gibi tamamen elde yapan pek yok".
Yaptığı kemençeler ve çalanların fotoğraflarını tuttuğu bir hatıra defteri bulunuyor. Bu defterde yaklaşık 400 kişinin fotoğrafının yer aldığı ve defterdeki kişilere kemençe yaptığını belirtiyor. Kemençe yapımını uzun yıllar köyde sürdürdü; 1990 yılında şu anki dükkanını açtı ve 2000'li yıllarda hatıra defterini tutmaya başladı. Yaklaşık 35 yıldır bu küçük dükkânda, fiilen ise 65 yıldır kemençe yapıyor.
Yarışma deneyimi ve uluslararası temas
Sancak, komşu ülke Yunanistan’a da kemençe yaptığını ve 2005 yılında Kültür Bakanlığı aracılığıyla Yunanistan’da düzenlenen kemençe yapma yarışmasına katıldığını aktarıyor. Yarışmada 55 Yunanlı arasında tek Türk olarak yer aldığını ve yarışmada üçüncü olduğunu söylüyor.
Günümüz koşulları ve ustalığın gerektirdikleri
Sancak, 65 yıl önce yaptığı kemençe ile bugün yaptığı kemençe arasında büyük fark olduğunu; günümüzde elektriğin, teknolojinin ve araçların işlerini kolaylaştırdığına dikkat çekiyor: "65 yıl önce yaptığım kemençe ile bugün yaptığım kemençe arasında çok fark var. Şimdi işler daha kolay. O zamanlar köyde çalışıyordum; elektrik yoktu, her şeyi el yordamıyla yapıyorduk. Teknoloji işimizi çok kolaylaştırdı."
Ayrıca bu işin yetenek ve sabır gerektirdiğini vurguluyor: "Ancak yetenekli olmazsan bu işi yapamazsın. Sabırlı olmazsan da yapamazsın." Yaşça kendisinden büyük kemençe ustası olmadığını, ancak yaşıtına yakın usta sayısının bulunduğunu belirtiyor.
Hasan Sancak örneği, yöresel enstrüman yapımının nesiller içinde korunması ve bireysel yetenekle sürdürülen el işçiliğinin önemine dair somut bir tanıklık sunuyor.
SANCAK, "81 YAŞINDAYIM. BENİM BİR USTAM YOK. İLKOKULA GİDERKEN KEMENÇE YAPMAYA BAŞLADIM. USTAM OLMADIĞI İÇİN YAPTIĞIM KEMENÇELER, HİÇBİR USTANIN YAPTIĞINA BENZEMEZ. BUNU İYİ ANLAMDA SÖYLEMİYORUM. İYİ YA DA KÖTÜ OLDUĞUNA KARAR VERECEK OLAN, KEMENÇEYİ KULLANAN ÜSTATLARDIR." DEDİ.
