Suriye'de Parlamento Seçimleri: Sonuçların Perde Arkası
Ümran Stratejik Araştırmalar Merkezi Türkçe Araştırmaları Direktörü Ömer Özkızılcık tarafından kaleme alınan bu analiz, Suriye'de yapılan parlamento seçimlerinin yöntemini, sonuçlarını ve ortaya koyduğu siyasi göstergeleri değerlendiriyor. Seçimde 210 sandalyeli meclisin 127 üyesi seçildi; kalan sandalyelerin üçte biri Cumhurbaşkanı Ahmed Şara tarafından atanacak. Ayrıca, Süveyda ve Fırat’ın doğusundaki bölgelerde seçim yapılamadığı için 13 sandalye boş bırakıldı.
Neden dolaylı seçim yapıldı?
Suriye'deki mevcut fiili durum, doğrudan geniş katılımlı bir seçim ortamını kısıtlıyor. Yaklaşık 14 yıllık savaş sonrası, nüfus kayıtlarında ciddi eksiklikler ve doğruluk sorunları bulunuyor; kimlik, pasaport ve nüfus kayıtları eksik ya da yanlış olabiliyor. Rejim dönemindeki kayıt uygulamaları, göç, mülteci hareketleri ve farklı bölgelerdeki entegrasyon eksiklikleri bu durumu derinleştiriyor.
Ayrıca İdlib, rejim bölgeleri ve Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı harekâtı bölgelerindeki kayıt uyumsuzlukları, Şam yönetiminin SDG/YPG kontrolündeki bölgelere erişememesi ile birleşince, güvenilir bir doğrudan seçimin önündeki pratik engeller büyüyor. Yurt dışındaki Suriyelilerin (Lübnan, Ürdün, Türkiye, Avrupa) kayıtları da merkezde tam olarak yer almıyor.
Bir diğer kısıt ise siyasi altyapı: Esed döneminin parti yasası pratikte tek partiye yakın bir yapı yaratmıştı. Yeni parti kurulumlarını mümkün kılacak yasal düzenleme için meclis yetkisi gerekiyor; henüz böyle bir meclis olmadığı için çok partili, doğrudan seçim mekanizması uygulamak zor oldu. Bu nedenlerle seçimlerde halk temsilcileri aracılığıyla dolaylı yöntem tercih edildi.
Seçimler nasıl örgütlendi?
Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, bir Yüksek Seçim Komitesi (YSK) atadı. YSK, Suriye’nin 2011 nüfus sayımı verilerine dayanarak seçim bölgeleri oluşturdu ve her bölge için en az üç yerel komite üyesi atadı; nüfus yoğunluğu yüksek bölgelerde bu sayı altı ila dokuz oldu.
Her yerel komite, YSK tarafından belirlenen 17 kriter doğrultusunda aday başvuruları arasından 150 delege seçti. Milletvekili adayları bu 150 delege arasından belirlendi ve bölgelerde yapılan oylama sonucunda yeni geçici Suriye Meclisi üyeleri seçildi. Sürece bazı uluslararası diplomatik gözlemciler de katıldı.
Sonuçlar ne söylüyor?
Seçimlere yönelik en önemli eleştiri, meclisin üçte birini atayacak olan Ahmed Şaranın rolüydü. Ancak YSK üye profili, çoklu siyasi temsile işaret eden bir görüntü çizdi; YSK içinde Şara ile farklı siyasi kamplara mensup isimler yer aldı.
Sonuçlar, beklenenden daha çeşitli bir temsili ortaya koydu: Heyet Tahrir Şam (HTŞ) kökenli figürlerin mecliste görece küçük bir azınlık oluşturduğu, öne çıkanların ise zamanında ’ılımlı muhalefet’ olarak anılan kişiler ve sivil toplum aktörleri olduğu görüldü. İdlib’den seçilen ve HTŞ tarafından daha önce hapsedilmiş olan Mazen Gazal gibi isimlerin kazanması, seçimin atmosferi hakkında ipuçları verdi.
Humus bölgesinden seçilen isimler arasında yer alan Kenan Nahhas, 2017–2021 döneminde Ahmed Şara’nın güçlü rakiplerinden biri olarak biliniyordu. Dera’dan seçilen Adnan el Musalama gibi, Rusya ile Özgür Suriye Ordusu grupları arasındaki uzlaşı müzakerelerinde rol oynamış figürlerin seçilmesi de seçimlerin serbest ortamına dair bir gösterge olarak yorumlanıyor. Beşar Esed’in memleketi Kardaha’dan seçilen Fayız Osman ise rejim döneminde görev almış, sonrasında Nusayri toplumu içinde Esed rejimine muhalif bir oluşum kurmuş bir isim.
Türkmenler ve Kürtlerin temsili
Seçimlerde etnik bağların yansımaları göze çarpıyor. Kürtlerin yoğun yaşadığı dört bölgeden üçü SDG/YPG kontrolünde kaldığı için seçim sürecine dahil edilmedi; ancak Afrin’den seçilen üç milletvekili de Kürtlerden oldu. Bu isimler Muhammed Sido, Rankin Abdo ve Şeyh Said Zade olarak bildirildi ve söz konusu isimlerin Suriye Kürt Ulusal Konseyi (ENKS) ile yakın oldukları vurgulandı. Ayrıca Halep’in Safire bölgesinden Ömer Hamdo Garibo bağımsız bir figür olarak meclise girdi. PYD ile iltisaklı isimlerin seçilmediği belirtildi.
Türkmen temsilinde ise Halep-El Bab’tan Tarık Sülo Cevizci (Suriye Türkmen Dernekler Federasyonu Başkanı), Lazkiye’den Türkmen Dağı’nda savaşmış ve İslam Dağı Taburu’nu kurmuş komutan Samir Karaali gibi isimler milletvekili oldu. Halep’ten meclise giren Mehid İsa ve Mustafa Mahmud ile Humus’tan seçilen Türkmen Muhammed Velid Bekir de dikkat çeken isimler arasında yer aldı.
Genel olarak seçim sonuçları, Suriye siyaset sahnesinde tek tip bir ağırlaşma olmadığını; farklı geçmişlere sahip muhalif figürler, sivil toplum aktörleri ve etnik temsilin mecliste yer bulduğunu gösteriyor. Buna karşın atama yetkisi ve seçimlerin dolaylı yapılması, meclisin nihai meşruiyeti ve işlevselliği konusunda soru işaretleri bırakıyor.
Not: Bu analiz Ömer Özkızılcık tarafından hazırlanmıştır. Makaledeki görüşler yazara aittir ve Anadolu Ajansı editoryal politikasını yansıtmayabilir.
