Bakan Bolat'ın TBMM sunumu ve gündem maddeleri
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısında Bakanlık bütçesini ve sahadaki projeleri anlattı. Komisyon çalışması AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında yapıldı; toplantıda Ticaret Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu ve Rekabet Kurumu bütçeleri ele alındı. Bolat, iç ticatte piyasa düzenlemeleri, tüketici korunması ve ürün güvenliği mevzuatındaki yeniliklerin piyasaya istikrar getirdiğini söyledi.
Sınır kapıları ve alt yapı çalışmaları:
Bakan Bolat, Türkiye genelinde 162 gümrük müdürlüğü bulunduğunu belirterek, özellikle Doğu, Güneydoğu, Kuzeydoğu Anadolu ve Trakya'daki kara sınır kapılarında devam eden modernizasyonları anlattı. Açıklamalarında öne çıkan yatırımlar şunlar oldu: Cilvegözü'nde yapılan yenilikler ve kurulan tır parkı, Yayladağı Gümrük Kapısı'nın modernizasyonu ve Kilis'teki Öncüpınar Gümrük Kapısı'nın yenilenmesi.
Bakan, karşı tarafların altyapı eksiklikleri, personel yetersizliği ya da kapıları gece kapatma uygulamalarının sınır trafiğinde aksamalara neden olduğunu vurguladı. Bu tür durumlarda Türkiye'nin müdahalesinin sınırlı kaldığını, muhatapları uyarmak ve ikna etmek dışında yapılabileceklerin kısıtlı olduğunu söyledi.
Nusaybin ve bölgesel açılış beklentileri:
Bakan Bolat, Nusaybin Gümrük Kapısı konusunda Türkiye cephesinin hazır olduğunu tekrar etti ve aynı zamanda Suriye tarafının da ortak istek göstermesi gerektiğine dikkat çekti. İki ay önce Suriye Gümrük Bakanı ile yapılan görüşmede karşı tarafın, "Bu yıl sonuna kadar hazır olmayı planlıyoruz, çalışıyoruz" dediğini paylaştı. Öte yandan Mürşitpınar için daha sonraki bir tarihin işaret edildiğini aktardı.
Bolat, Ceylanpınar kapısının kapatılmasının Suriyelilere ait bir karar olduğunu ve Türkiye'nin ikna çabalarında bulunduğunu ancak muhatapların kapı sayısını azaltma eğiliminde olduğunu söyledi. Bugün itibarıyla 910 kilometrelik Suriye sınırında altı gümrük kapısının açık olduğunu, Akçakale'de yatırımların sürdüğünü ve gümrük müdürlüklerinin yeniden inşa edildiğini belirtti.
Bakan, Nusaybin'in açılmasının sadece Suriye'ye değil, aynı zamanda Irak'a da ulaşımı kolaylaştıracağını; Habur'daki sıkışıklığın hafifleyeceğini ve Kuzey Irak ile Bağdat yönetiminin gümrük gelir paylaşımı konusunda anlaşmaya varmasının ihracatta düzelme işareti verdiğini ifade etti. Bolat, bu noktada Türkiye'nin istekli olduğunu ve gerektiğinde sahada daha aktif rol almaya hazır olduklarını belirterek, "Banan kalsa bugün açarım" şeklinde değerlendirme yaptı.
Bölgesel trafik ve kapasite artırımı:
Derecik, Esendere ve İran yönüne açılan Kapıköy gibi kapılarda kapasite artırımı çalışmalarının sürdüğünü; Gürbulak'ta yapılan yenileme ile kapasitenin yükseltildiğini aktardı. İran ile tır trafiğinde artışlar olduğunu, İran Maliye ve Ekonomi Bakanı ile yaptığı görüşmede karşı tarafın daha istekli hale geldiğini belirtti.
Aynı zamanda sınır kapılarında karşı tarafın altyapı yatırımlarını tamamlamaması nedeniyle tır giriş-çıkışlarında dalgalanmalar yaşandığını vurguladı ve bu tür sorunların çözümünde diplomatik temasların devam ettiğini kaydetti.
Kadın kooperatiflerine yönelik destekler:
Bolat, kadın kooperatiflerine yönelik düzenlemeler ve destek paketlerinin detaylarını paylaştı. Buna göre 2021'den bu yana kadın kooperatiflerine hibe desteği sağlanıyor; yatırım amaçlı başvurularda kuruluş aşamasında hibe desteği 1 milyon lira'ya çıkarıldı. Personel desteği kapsamında ilk yıl için iki personel adına toplam 840 bin lira hibe sağlanıyor.
Fuarlara katılım desteği olarak kooperatif başına 150 bin liraya kadar hibe veriliyor. Ayrıca çağrıya çıkan başvurular inceleniyor, eğitim desteği sunuluyor. Pazarlamada yaşanan zorlukların aşılması için e-ticaret firmalarıyla yapılan protokollerle kadın kooperatiflerinin satışlarından altı ay boyunca komisyon alınmaması ve sonraki dönemde komisyonun %1'i aşmaması garanti altına alındı. Perakende sektöründe marketlerin raflarında en az %1 oranında kadın kooperatiflerinin ürünlerini bulundurmaları şartı getirildi.
Limon fiyatları, tarımsal destekler ve kamu alımları:
Bolat, limon fiyatlarındaki dalgalanmalara ilişkin eleştirilere yanıt verdi. Don kaynaklı üretim azalması nedeniyle fiyatların bir dönemde yükseldiğini, bunun öncesinde üreticiler ve ihracatçılarla yapılan görüşmelerde fiyatların 60 lira'yı aşmaması konusunda taahhütte bulunulduğunu ve buna göre karar alındığını anlattı. Daha sonra üretimin önemli ölçüde artmasıyla fiyatların gerilediğini ifade etti.
Bakan, geçen hafta Hatay, Mersin, Adana ve Antalya'dan gelen üreticiler ve ihracatçılarla karşılıklı mutabakat sağlandığını ve üreticilerin memnun ayrıldıklarını belirtti. Tarım ürünlerine doğrudan sübvansiyon verilemediğini hatırlatarak, kamunun fazla üretim olan bazı ürünleri almasına yönelik mekanizmaların sürdüğünü; bu kapsamda elma, narenciye, portakal, patates ve soğan alımlarının devam ettiğini söyledi.
Tır trafiği ve sahipsiz tır düzenlemesi:
Bulgaristan'da bekleyen 600 tır konusu hakkında Bolat, bu tırların gittiği yerin İran olduğunu, geçmişte de benzer olaylar yaşandığını ve bazı tırların Türkiye topraklarında sahipsiz kalabildiğini anlattı. Şoförlerin bırakıp gitmesi nedeniyle tırlar tasfiye sürecine düşebiliyor. Bu nedenle Türkiye'de sahipsiz tır olmaması için geçişlerin durdurulduğunu ve gerekli düzenlemenin yapılacağını bildirdi.
Değerlendirme
Bakan Bolat'ın sunumu, hem sınır kapılarındaki fiziki altyapı yatırımlarına hem de pazar düzenlemeleri ve kooperatif desteklerine odaklanan bir gündemi ortaya koydu. Nusaybin'in açılmasının bölgesel ticarete sağlayacağı faydalar ile muhatap ülkelerin tutumunun açılış takvimini belirleyeceği mesajı öne çıktı. Bolat, Türkiye'nin teknik ve idari hazırlıkta hazır olduğunu, şimdi karşı tarafların iradesinin beklendiğini vurguladı.
TİCARET BAKANI ÖMER BOLAT (ORTADA) "ÖZELLİKLE NUSAYBİN KONUSUNDA BİZ İSTEKLİYİZ. SURİYE TARAFININ DA İSTEKLİ OLMASI GEREKİYOR. BUNDAN İKİ AY ÖNCE SURİYE GÜMRÜK BAKANI İLE GÖRÜŞMEMİZDE, NUSAYBİN İÇİN ‘BU YIL SONUNA KADAR HAZIR OLMAYI PLANLIYORUZ, ÇALIŞIYORUZ’ DENDİ" DEDİ.
