Shenzhen'de üçlü zirvenin çerçevesi
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump APEC Zirvesi kapsamında Shenzhen'de ilk kez bir araya gelerek yaklaşık 1,5 saat süren kapalı oturum gerçekleştirdi. Toplantı, üç büyük gücün ilişkilerinde stratejik istikrar, bölgesel çatışmalar ve nükleer silahların yarattığı riskler gibi başlıkların ön plana çıktığı bir platform oldu.
Xi'nin vurgusu: sorumluluk ve etkileşim
Xi toplantıyı 'dönüm noktası' olarak nitelendirerek büyük devletlerin birbirleriyle sağlıklı ilişki kurmasının yalnızca bir tercih değil, 'zorunluluk' olduğunu savundu. Xi, insanlığın ortak kaderine atıfta bulunarak tarihten çıkarılması gereken dersleri hatırlattı; gezegenin geçmişte '10 binden fazla savaş' gördüğünü ve bugün '60'tan fazla bölgesel çatışma' bulunduğunu belirtti. Bu çerçevede Xi, Çin-Rusya kapsamlı ortaklığını güçlendirme çabalarını ve Çin-ABD ilişkilerinde istikrarın sağlanmasının hem üç ülkenin hem de dünyanın yararına olacağı yönündeki yaklaşımını ortaya koydu.
Xi ayrıca 'sorumluluk bilinci zorlu zamanlarda belli olur' diyerek, BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak üç ülkenin küresel sınamalara ortak çabalarla cevap vermesi gerektiğini vurguladı ve barış ile istikrarı savunma çağrısında bulundu.
Putin ve Trump: uluslararası hukuk, Ukrayna ve nükleer riskler
Putin, üç devletin BM Şartı ve uluslararası hukuk sisteminin korunması ve güçlendirilmesinde özel bir sorumluluğa sahip olduğunu belirtti. Konuşmasında ekonomik bağların yanı sıra gıda ve enerji güvenliğine dikkat çeken Putin, 'Ülkelerimizin Ukrayna da dahil olmak üzere çatışmaların çözümü konusunda birçok ortak çıkarı bulunuyor' ifadelerini kullandı ve bölgesel krizlerin ele alınmasının önemine işaret etti.
Trump ise zirvenin önemine dikkat çekerek bu buluşmayı 'tarih yazmak' açısından anlamlandırdı. ABD Başkanı, üç nükleer gücün bir arada bulunmasının 'yeryüzündeki nükleer silah sayısının nasıl azaltılabileceği' ve 'bu silahların kullanım riskinin nasıl düşürülebileceği' konusunda benzersiz bir fırsat sunduğunu söyledi. Trump, nükleer silahların gücünü 'akıl almaz boyutta' olarak tanımladı ve azaltmanın zorluğuna değinerek, liderlerin bu konuda iş birliği yapmasının gerekliliğini tekrar etti.
Ayrıca Trump, Putin ile görüşmesinin büyük ölçüde Ukrayna meselesine odaklandığını ve görüşmede bu konunun geniş yer tuttuğunu belirtti. Trump, küresel kuruluşlar ve ulusların egemenliğine ilişkin görüşlerini de dile getirirken, zirveyi düzenleyen Xi'yi ve Shenzhen'deki gelişimi övdü.
Toplantı resmi açılış konuşmalarının ardından basına kapalı sürdü ve yaklaşık 1,5 saat sonra sona erdi. Liderlerin açıklamaları, üç ülke arasında doğrudan iletişim kanallarının kullanılmasının ve stratejik konularda diyaloğun yeniden önem kazanmasının işareti olarak değerlendirildi.
Geleceğe yönelik izlemler
Bu ilk üçlü görüşme, tarafların belirttiği üzere somut anlaşmalardan çok ortak gündem ve diyalog zemini oluşturma amacını taşıdı. Liderlerin açıklamaları, stratejik istikrar, bölgesel çatışmaların çözümü ve nükleer risklerin azaltılması gibi başlıklarda mutabakat zemini arandığını gösteriyor; ancak şu ana kadar kamuoyuna yansıyan somut bir mutabakat metni bulunmuyor. Zirvenin devamında yapılacak ikili ve çok taraflı görüşmeler, bu alanlarda pratik adımların olup olmayacağını belirleyecek.
Sonuç olarak Shenzhen buluşması, küresel güvenlik gündeminde üç büyük gücün doğrudan iletişime geçmesini sağlayan nadir bir platform olarak öne çıktı; liderlerin ifadeleri, uluslararası hukukun, bölgesel istikrarın ve nükleer silahların kontrolüne dair tartışmaların önümüzdeki dönemde de masada kalacağının işaretini veriyor.
ABD BAŞKANI DONALD TRUMP