Sessiz ilerleyen tehdit: diyabet böbrek sağlığını nasıl tahrip ediyor
Diyabet, sadece kan şekeri yüksekliği anlamına gelmiyor; kalp, göz, sinir sistemi ve özellikle böbrekler üzerinde yıllar içinde geri dönülmez hasarlar oluşturabiliyor. Uluslararası veriler ve uzman görüşleri, erken tanı ile düzenli takibin böbrek kaybını önlemede kritik öneme sahip olduğunu gösteriyor.
Kronik böbrek hastalığının küresel boyutu:
Uluslararası Nefroloji Derneği (ISN) verilerine göre dünya genelinde 20 yaş ve üzerindeki yaklaşık 850 milyon yetişkin kronik böbrek hastalığıyla yaşıyor. Yetişkin nüfusta görülme sıklığı yüzde 14,2’ye ulaşırken, böbrek hastalıkları yılda yaklaşık 1,48 milyon kişinin ölümüne neden oluyor. Bu veriler, böbrek hastalıklarının yalnızca ileri yaşa bağlı bir sorun olmadığını, geniş bir yaş grubunu etkileyen önemli bir halk sağlığı meselesi olduğunu ortaya koyuyor.
Diyabetin böbreklere etkisi ve sessiz ilerleyişi:
Diyabet, uzun süre kontrol altında tutulmayan yüksek kan şekeri nedeniyle böbreklerdeki küçük damar yapısına zarar veriyor; bunun sonucu olarak böbreklerin kanı süzme kapasitesi bozuluyor ve idrarda protein kaçışı başlayabiliyor. Bu süreç yıllar içinde belirgin yakınma olmadan ilerleyebildiği için hastalar kendilerini iyi hissederken bile organ hasarı birikiyor.
Hastalığın erken belirtilerinden biri idrarda albümin görülmesidir. Böbreklerin süzme fonksiyonundaki değişimler ise kanda kreatinin ölçümüyle hesaplanan tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) ile izleniyor. Bu nedenle diyabet tanısı olan kişilerin yalnızca kan şekerini değil, düzenli olarak böbrek fonksiyonlarını da kontrol ettirmeleri gerekiyor.
Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk konuyla ilgili olarak, "Diyabetin böbrekler üzerindeki etkisi, aslında toplum sağlığına daha geniş bir açıdan bakmamız gerektiğini gösteriyor. Bir hastalığın sonuçları yalnızca hastayı değil, ailesini, yakın çevresini ve sağlık sistemini de etkiliyor. Üstelik böbrek hastalıkları gibi bazı sağlık sorunları, kişi kendini iyi hissederken sessizce ilerleyebiliyor. Bu nedenle sağlığımızı korumak için hastalanmayı beklememeli, düzenli kontrolleri günlük yaşamımızın bir parçası haline getirmeliyiz. Diyabet gibi yaygın ve böbrek sağlığını doğrudan etkileyebilen hastalıklar söz konusu olduğunda, doğru bilgiye erişimin ve erken önlem almanın önemini daha fazla anlatmamız gerektiğine inanıyoruz. Böbrek sağlığını korumak, yalnızca sağlık kurumlarının ya da hekimlerin değil, hepimizin ortak sorumluluğu" dedi.
Erken tanı ve korunma adımları:
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Endokrinoloji, Metabolizma ve Diyabet Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Durcan da erken tanının önemine dikkat çekiyor. Durcan, Türkiye’de hemodiyalize yeni başlayan hastaların yaklaşık beşte ikisinde böbrek yetmezliğinin temel nedeninin diyabet olduğunu belirtiyor ve diyabetli kişilerin yılda en az bir kez idrarda albümin/kreatinin oranı (uACR) ve kanda kreatinin ile eGFR ölçümü yaptırarak böbrek fonksiyonlarını kontrol ettirmesi gerektiğini vurguluyor.
Doç. Dr. Durcan’ın uyarısı net: "Diyabet erken fark edildiğinde böbrekler korunabilir, geç kalındığında ise kaybedilen böbrek fonksiyonu geri gelmez. Kan şekerinizi ölçtürün, diyabetiniz varsa böbreklerinizi her yıl kontrol ettirin".
Erken dönemde tespit edilen böbrek hasarında kan şekeri ve tansiyon kontrolü, böbrek koruyucu ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın ilerlemesi önemli ölçüde yavaşlatılabiliyor. Uzmanların önerdiği temel korunma adımları arasında şunlar yer alıyor: şekerli içeceklerden uzak durmak, fazla kilonun yüzde 5-10’unu vermek, düzenli fiziksel aktiviteyi sürdürmek, sigarayı bırakmak ve hekim önerisi olmadan ilaçları değiştirmemek veya bırakmamak.
Diyabetli kişilerin düzenli tarama ve hekim iletişimini ihmal etmemesi, böbrek sağlığının korunması ve ileri evreye ilerlemenin önlenmesi açısından hayati önem taşıyor. Erken tanı, hem birey hem de toplum açısından hem yaşam kalitesini koruyor hem de sağlık sistemine binen yükü azaltıyor.
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ-CERRAHPAŞA, CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ ENDOKRİNOLOJİ, METABOLİZMA VE DİYABET BİLİM DALI ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. EMRE DURCAN
