Seddülbahir Kalesi EMYA 2026 Adayı
Seddülbahir Kalesi, Gelibolu Yarımadası'ndaki restorasyon ve müzeleşme çalışmaları sonrasında Avrupa'nın prestijli müzecilik programlarından European Museum of the Year Award (EMYA) 2026 için aday gösterildi. Adaylık, bölgenin hem tarihî önemini hem de yürütülen koruma ve sergileme çalışmalarının niteliğini uluslararası düzeyde görünür kılıyor.
Tarihçe ve savaş dönemi rolü
Seddülbahir Kalesi, 17. yüzyılda IV. Mehmet'in annesi Hatice Turhan Sultan tarafından yaptırılmıştır. Yaklaşık 22 bin metrekarelik alanda konumlanan kale, Gelibolu Yarımadası'nın en güney ucunda, Ertuğrul (Cape Helles) ile Morto Koyları arasında yer alır. Çanakkale Savaşları sırasında boğazın güvenliğinde kritik rol oynayan kale, 3 Kasım 1914'te itilaf devletlerinin ilk bombaladığı yerlerden biri olarak savaşın izlerini taşımaktadır; top atışlarıyla hasar görmüş ve dönemin kayıplarına tanıklık etmiştir.
Restorasyon, açılış ve müzeleşme
Tarihi yapı, zaman içinde doğa koşulları ve çatışmanın etkileriyle zarar görmüş; Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı 2015'te başlattığı restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarını tamamladı. Kale, 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 108’inci yıldönümünde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ziyarete açıldı. Açılış sonrası Seddülbahir Kalesi, ziyaretçilere 17. yüzyıldan bugüne uzanan katmanlı tarihi, savaş dönemine ait buluntular ve kabristan ziyareti olanağı sunan açık hava müzesi olarak düzenlendi.
Müze düzenlemeleri kapsamında sergilenen buluntular arasında Osmanlı asker künyeleri, Fransız cep saati, Osmanlı el bombası, Krupp topu namlu temizleme harbisi, Fransız ve Senegal asker palaları, Osmanlı mavzer süngüleri, süngü kınları, palaska barutluğu, asker üniforması kol düğmeleri, mermiler ve Fransız mühimmat sandığı gibi doğrudan savaşla ilişkili objeler bulunuyor. Bu malzemeler, ziyaretçilere 1915 Çanakkale Muharebeleri'nde kalenin oynadığı rolü somut kanıtlarla aktarıyor.
EMYA adaylığı ve yetkili değerlendirmeleri
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, Seddülbahir Kalesi'nin EMYA 2026 adaylığına ilişkin olarak projenin Türkiye ve Çanakkale açısından önemine vurgu yaptı. Kaşdemir, yarışmanın Haziran ayında İspanya'da yapılacağını belirterek, Seddülbahir Kalesi'nin Avrupa'da yılın en iyi müzesi ödülünü alabileceğine dair beklentilerini aktardı. Başkan, Tarihi Alan Başkanlığı'nın tarihi mekanları koruyarak modern bir bakışla müze konseptine dönüştürme hedefini ve çalışmaların bu doğrultuda başarılı sonuçlar verdiğini ifade etti.
Kalenin mimari ve kültürel özellikleri
Seddülbahir, Venedik saldırılarına karşı inşa edilmiş ve Osmanlı tarihinde banisi kadın olan ilk askeri yapı olma niteliği taşır. Kalenin asimetrik, düzensiz planı; dört köşesinde birer, kuzeybatı köşesinde ise bir olmak üzere toplam beş burcu ve güneydoğudan kuzeybatıya doğru üç kademeli sur yapısı dikkat çeker. Bu mimari özellikler, kalenin hem savunma hem de tarihî kimlik bağlamında önemini pekiştirir.
Sonuç olarak, Seddülbahir Kalesi'nin EMYA 2026 adaylığı, Gelibolu Yarımadası'nda yürütülen koruma, restorasyon ve sergileme çalışmalarının uluslararası düzeyde tanınması açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Adaylık, hem kalenin tarihî kimliğini hem de Türkiye'nin açık hava müzesi vizyonunu ön plana çıkarıyor.
ÇANAKKALE SAVAŞLARI'NIN YAŞANDIĞI TARİHİ GELİBOLU YARIMADASI'NDA BİR ASIR SONRA RESTORASYON ÇALIŞMALARIYLA AYAĞA KALDIRILAN, ÇANAKKALE BOĞAZI'NI GEÇMEK İSTEYEN İTİLAF DEVLETLERİNİN 3 KASIM 1914'TE İLK BOMBALADIĞI YER OLAN İLK ŞEHİTLERİN VERİLDİĞİ SEDDÜLBAHİR KALESİ AVRUPA'NIN EN PRESTİJLİ MÜZECİLİK PROGRAMLARINDAN BİRİ OLAN EUROPEAN MUSEUM OF THE YEAR AWARD (EMYA) 2026'YA ADAY GÖSTERİLDİ.
