Atölyeden çıkıp yeni hayat bulan kumaşlar:
Trabzon Ortahisar Halk Eğitim Merkezi bünyesindeki Alacahan atölyesinde yürütülen yöresel bez bebek çalışması, geleneksel kıyafetleri modern oyuncak anlayışıyla buluşturarak hem el sanatlarını yaşatıyor hem de atıl durumdaki tekstil malzemelerini değerlendiriyor. Usta öğretici Filiz Kalaycı ve kursiyerleri, anneannelerin ve ninelerin sandıklarda sakladığı kıyafetlerden ilham alarak her biri Karadeniz izleri taşıyan bebekler üretiyor.
Malzeme ve üretim yaklaşımı:
Proje kapsamında yalnızca oynanmak için değil, dekoratif amaçla da kullanılabilecek nostaljik bebekler üretiliyor. Kullanılmayan kıyafetler, çemberler ve tülbentler toplanıp değerlendirilerek atıl kumaşlar geri dönüştürülüyor. Kalaycı, bebeklerin tamamen pamuklu, yıkanabilir ve içlerinin elyaf dolu olduğunu, çocuk sağlığına zararlı boya veya malzeme içermediğini vurguluyor.
Gelenekten moderne: amacı korumak ve aktarmak:
Filiz Kalaycı, 17 yıldır Halk Eğitim Merkezi’nde el sanatları giyim üretim alanında usta öğretici olarak görev yaptığını belirterek, çalışmayı sadece folklorik bir canlandırma yerine doğrudan geçmişten gelen giysilerin bebeklere giydirilmesi şeklinde kurguladıklarını söyledi. Kalaycı, projenin iki temel hedefini şöyle özetliyor: çocukların sağlıklı oyuncaklarla buluşması ve Karadeniz kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması.
Kültürel miras ve toplum etkisi:
Usta öğretici, eskiden ninelerin çubuk bağlayıp yamalarla oyuncak bebek yaptığı anılara atıfta bulunarak, günümüzde plastik bebeklerin yaygınlığına karşı bez bebeklerin tercih edilmesini istediklerini ifade etti. "Burada sadece bir oyuncak üretmiyoruz; aynı zamanda kültürümüzü yaşatmaya çalışıyoruz," diyen Kalaycı, turistlerin de ürünlere yoğun ilgi gösterdiğini ve bebeklere "Karadeniz kızı" adı verildiğini aktardı.
Kursiyerlerin rolü ve ekonomik yansıma:
Kursiyerler de süreçte aktif rol alıyor. Ayşe Ay, bebeklerin kalıplarının oluşturulduğunu ve her bölgenin, özellikle Trabzon’un geleneklerine göre farklı tasarımlar yapıldığını belirtti. Ay, kumaşların büyük kısmının sandıklarda saklanan, hatırası olan parçalar olduğunu vurgulayarak, "Günümüzde çocuklarımızın Barbie bebeklerle büyümesini istemiyoruz; kültürümüzü unutmalarını istemiyoruz" dedi. İlgi ve talebin artmasıyla üretimin maddi getirisi de ortaya çıkmaya başladı.
Kursiyer Emine Yazıcı ise genellikle atıl bez ve eski kumaşları kullandıklarını, bu malzemelerle yapılan bebeklerin daha estetik göründüğünü söyledi ve çalışmaya olan ilgisini dile getirdi.
Proje, hem geçmişe dair hatırlatıcı bir işlev görürken hem de sürdürülebilir üretim ve yerel ekonomiye katkı açısından model teşkil ediyor. Usta öğretici ve kursiyerlerin birlikte yürüttüğü bu çalışma, sandıklarda biriken kültürel mirası görünür kılmayı ve yeni nesillerin kendi coğrafyasının izleriyle büyümesini amaçlıyor.
TRABZON'DAKİ ORTAHİSAR HALK EĞİTİM MERKEZİ BÜNYESİNDE BULUNAN ALACAHAN’DA, YÜRÜTÜLEN YÖRESEL BEZ BEBEK ÇALIŞMASI, GELENEKSEL KIYAFETLERİ MODERN OYUNCAK ANLAYIŞIYLA BULUŞTURARAK KÜLTÜREL MİRASIN YAŞATILMASINA KATKI SAĞLIYOR
