Rahim ağzı kanserinde aşı, tarama ve korunma: nedenleri ve öncelikler
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre rahim ağzı kanseri her yıl yüz binlerce kadında teşhis ediliyor. 2022 için bildirilen sayılar arasında yaklaşık 660 bin yeni vaka ve 350 bin civarında ölüm bulunuyor; GLOBOCAN 2022 verileri ise 662.301 yeni vaka ve 348.874 ölüm bildiriyor. Mevcut eğilimler korunmazsa 2050 itibarıyla yeni vakalarda %56,8 oranında artış bekleniyor.
Nedenleri ve risk faktörleri
Memorial Antalya Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Prof. Dr. Onur Erol, 1-30 Ocak Rahim Ağzı Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında hastalığın temel nedenlerini açıkladı. Rahim ağzı kanseri, serviks bölgesindeki hücrelerin anormal büyümesi sonucu oluşur ve en sık nedeni cinsel yolla bulaşan HPV enfeksiyonudur. Özellikle HPV tipleri 16 ve 18 bu kanserle ilişkilidir. Ayrıca sigara kullanımı, çok sayıda cinsel partner, erken yaşta cinsel ilişki, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve düşük sosyoekonomik durum riski artıran diğer faktörlerdir.
Belirti vermediği için tarama şart
Prof. Dr. Onur Erol, hastalığın erken evrelerde genellikle belirti vermediğini vurguluyor. İlerledikçe vajinal kanama, ilişki sonrası kanama, pelvik ağrı ve anormal akıntı gibi şikayetler görülebilir. Bu nedenle belirtiler beklenmeden düzenli tarama yaptırılması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Aşı koruyor; tarama devam etmeli
HPV aşısı, kansere yol açan yüksek riskli HPV tiplerine karşı yüksek koruma sağlar. Prof. Dr. Erol, aşının yaklaşık %70-90 oranında rahim ağzı kanserini önleyebildiğini belirtiyor. Aşılama için en ideal yaş aralığı, cinsel aktivite başlamadan önce olan 9-14 yaş arasıdır. 15-26 yaş arası kişiler de aşılanabilir; koruma biraz azalır ancak fayda sürer. Bazı ülkelerde erkek çocuklar da aşılanarak virüsün yayılımı azaltılmaya çalışılıyor. Bununla birlikte aşı yapılmış olsa bile tarama testlerinin ihmal edilmemesi gerektiği vurgulanıyor, çünkü aşı tüm HPV tiplerini kapsamayabilir.
Tarama olanakları ve önerilen aralık
Tarama yöntemleri arasında Pap smear ile serviks hücre örneği incelenmesi ve HPV DNA testi ile virüsün doğrudan tespit edilmesi yer alır. Türkiye Sağlık Bakanlığı önerisine göre 30 yaşından itibaren kadınlar için her 5 yılda bir HPV testi ve smear yapılması tavsiye ediliyor. Prof. Dr. Erol, 30-65 yaş aralığındaki kadınların düzenli tarama yaptırması halinde kanser nedeniyle yaşam kaybı riskinin neredeyse sıfıra indiğini belirtiyor. Tarama, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) tarafından ücretsiz sunuluyor.
Korunma için yaşam tarzı önerileri
Korunma stratejilerinde davranışsal ve yaşam tarzı önlemleri de öne çıkıyor. Prezervatif kullanımı HPV bulaşını kısmen engeller, ancak tam koruma sağlamaz. Tek eşlilik veya partner sayısını sınırlamak riski düşürür. Sigara kullanımı, HPV enfeksiyonunun kansere dönüşme riskini 2-4 kat artırır. Bağışıklık sistemini güçlendirmek için sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve stres yönetimi HPV enfeksiyonunun vücuttan atılmasına yardımcı olabilir.
Tedavi seçenekleri ve erken tanının önemi
Tedavi, kanserin evresine göre planlanır ve cerrahi müdahale, radyoterapi, kemoterapi veya immünoterapi gibi yöntemleri içerebilir. Prof. Dr. Onur Erol, erken evrede yakalandığında başarı oranının yüzde 90’ların üzerinde olduğunu belirterek erken tanının önemine dikkat çekiyor. Bu nedenle aşılanma, düzenli tarama ve risk faktörlerinin azaltılması bir arada uygulanmalıdır.
MEMORİAL ANTALYA HASTANESİ’NDEN PROF. DR. ONUR EROL
