Özer Matlı: Orta Doğu Krizinin Tarım ve Gıda Piyasalarına Etkileri Artıyor
Bursa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı, Orta Doğu’da derinleşen savaşın yalnızca enerji piyasalarını değil, tarım ve gıda zincirinin tamamını etkilediğine dikkat çekti. Matlı, jeopolitik risklerin üretim maliyetleri ve tedarik kanalları üzerinden gıda fiyatlarına yansıyabileceğini belirtti.
Jeopolitik risklerin tarım ve gıdaya yansımaları
Matlı, Orta Doğu’daki savaş ortamının "petrol ve doğalgaz fiyatları üzerinden sanayiye; gübre, yem, lojistik ve navlun maliyetleri üzerinden de tarım ve gıda sektörüne yansıdığını" söyledi. Türkiye’nin ithalata dayalı girdi yapısı nedeniyle bu tür kırılmalara daha hassas konumda olduğunu vurgulayan Matlı, enerjideki dalgalanmaların tarlada maliyet artışı, hasatta verim kaybı ve tezgâhta fiyat artışı şeklinde görülebileceğini ifade etti.
Gübre tedarikinde kırılganlık ve maliyet baskısı
Hürmüz Boğazı’ndaki risklerin sadece petrol sevkiyatını etkilemediğini, aynı zamanda tarımsal üretimin önemli girdilerinden olan gübre tedarikinde de aksamalara yol açtığını söyleyen Matlı, bölgedeki gelişmelerin üre, amonyak ve benzeri hammaddelere erişimde zaman zaman zorluklar doğurabildiğini belirtti. Matlı, Şubat ayından bu yana gözlemlenen tablonun gübre fiyatlarında %20-%25 aralığında artışa yol açtığını ve akaryakıt fiyatlarının 70 lira seviyelerinde seyretmesinin üretici maliyetlerini yükselttiğini kaydetti.
Üretim tarafındaki dengeyi korumak için atılan adımların değerli olduğunu belirten Matlı, 7 Mart’ta yayımlanan karar ile üre gübresinde bazı ülkeler için uygulanan %6,5’lik gümrük vergisinin tüm ülkeler için sıfırlanmasının üreticiler açısından moral verici olduğunu söyledi. Ancak tarımsal sürdürülebilirlik için önlemlerin zamanında alınmasının ve arz-talep dengesinin korunmasının kritik olduğunu ekledi.
Orta Doğu pazarı ihracat açısından kritik
Matlı, riskin yalnızca iç piyasayla sınırlı olmadığını, Orta Doğu’nun Türkiye’nin gıda ihracatı için kritik bir pazar olduğunu hatırlattı. Hububat, bakliyat ve yağlı tohumlar sektöründe yaklaşık 4 milyar dolarlık ihracatın Orta Doğu ülkelerine yapıldığını, özellikle Irakın sektör açısından en büyük pazar konumunda bulunduğunu belirtti. Süt ve süt ürünlerinde de benzer yoğunlaşma olduğuna dikkat çekerek, bölgedeki gerilimlerin doğrudan ihracatı etkilediğini vurguladı.
Yeni dönemde risk yönetimi öncelik olacak
Bursa Ticaret Borsası olarak süreci kısa vadeli bir dalgalanmadan öte takip ettiklerini söyleyen Matlı, bundan sonraki dönemde şirketler için öncelikli başlıkların girdi tedarik güvenliği, pazar çeşitlendirmesi, maliyet yönetimi ve finansal dayanıklılık olduğunu belirtti. Matlı, artık "bekle-gör" yaklaşımının değil, "erken önlem al, kaynağı çeşitlendir, riski dağıt" anlayışının zorunlu hale geldiğini ifade ederek, üyelerin rekabet gücünü koruyacak ve tarım-gıda zincirinin dayanıklılığını artıracak çalışmalara odaklanacaklarını sözlerine ekledi.
Özetle, Özer Matlı’ya göre Orta Doğu kaynaklı jeopolitik dalgalanmalar; gübre, enerji, lojistik ve ihracat kanalları üzerinden Türkiye’de gıda maliyetleri ve tedarik güvenliği üzerinde belirgin risk oluşturuyor. Bu risklerin yönetilmesi için zamanında politika müdahaleleri ve piyasa aktörlerinin erken önlem alması önem taşıyor.
BURSA TİCARET BORSASI YÖNETİM KURULU BAŞKANI ÖZER MATLI
