Yeni eğitim yılıyla birlikte hareket ihtiyacı önem kazanıyor:
Dr. Öğr. Üyesi Safa Heybet (Biruni Üniversitesi Meslek Yüksekokulu, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon) okulların açılmasıyla çocukların yaz döneminde kazandığı hareket alışkanlıklarının korunmasının gerekliliğine dikkat çekiyor. Ders saatleri, servis yolculukları, ödevler ve ekran başında geçirilen sürelerin bir araya gelmesi çocukları uzun süre hareketsiz bırakabiliyor. Heybet, çocuğun hareketinin eğitimden kaybedilen zaman değil, sağlıklı büyüme ve kaliteli öğrenmenin bir parçası olarak görülmesi gerektiğini belirtiyor.
Günde en az 60 dakika fiziksel aktivite önerisi:
Dünya Sağlık Örgütü önerilerine göre 5-17 yaş arasındaki çocuk ve gençlerin gün içinde ortalama en az 60 dakika orta veya yüksek şiddette fiziksel aktivite yapması hedefleniyor. Heybet, fiziksel aktivitenin yalnızca spor salonunda yapılan egzersizlerle sınırlı olmadığını; yürümek, koşmak, bisiklete binmek, hareketli oyunlar oynamak, beden eğitimi derslerine aktif katılmak ve teneffüslerde hareket etmenin de bu paketin parçaları olduğunu vurguluyor.
Günlük toplam hareket ve hareketsiz kalma süreleri:
Bir çocuğun akşam spor yapmasının günün geri kalanında uzun süre oturma alışkanlığını telafi etmeyebileceğini söyleyen Heybet, değerlendirme yapılırken yalnızca spor saati değil, günün toplam hareket miktarı ve hareketsiz geçirilen sürelerin dikkate alınması gerektiğini ifade ediyor. Türkiye’de cihazlarla izlenen çalışmalarda yaş ilerledikçe hareketsizliğin arttığı ve fiziksel aktivitenin azaldığı gözlenmiş durumda.
Teneffüsler ve okul ortamının rolü:
Heybet okulların doğru planlandığında çocukların günlük fiziksel aktivitesine önemli katkı sağlayabileceğini aktarıyor. Teneffüsler, beden eğitimi dersleri, okul bahçesindeki oyunlar, sınıflar arası hareket ve uygun koşullarda okula yürüyerek gitme imkânı hareketi artırıyor. Yapılan araştırmalar ilkokul çocuklarının sadece teneffüslerde bile gün içinde yaklaşık 10-12 dakikalık hareketli aktivite elde edebildiğini gösteriyor; bu süre tek başına küçük görünse de gün boyunca biriken hareketlerle anlamlı katkı oluşturuyor.
Ders içinde kısa hareket molalarının etkisi:
Son dönemde yapılan çalışmalara göre ders içerisine yerleştirilen kısa hareket molaları çocukların dikkatini ve bazı zihinsel becerilerini destekleyebiliyor. Heybet, Ağustos 2026'da yayımlanan derlemedeki bulguların yaklaşık 5-15 dakikalık kısa hareket etkinliklerinin olumlu sonuçlarla ilişkilendirildiğini, ancak her sınıf ve çocuk için kesin bir süre belirlemenin henüz mümkün olmadığını belirttiğini aktarıyor.
Velilerin ve öğretmenlerin "Çocuk hareket ederse dersten geri kalır mı?" kaygısına da değinen Heybet, mevcut araştırmaların kısa hareket molalarının akademik başarıya zarar verdiğine dair güçlü kanıt göstermediğini; aksine bazı çalışmalarda hareket sonrası odaklanma ve sınıf içi davranışlarda iyileşme, hatta matematik ve genel akademik başarı üzerinde küçük olumlu etkilerin gözlendiğini belirtiyor. Bu nedenle hareket için ayrılan birkaç dakikanın eğitimden kayıp değil, çocuğun derse yeniden hazırlanmasını sağlayan bir yenilenme süresi olarak görülmesi gerektiğini vurguluyor.
Ulaşım ve çevresel faktörlerin önemi:
Okula yürüyerek veya bisikletle gidip gelmenin günlük harekete katkı sağladığını belirten Heybet, bu sorumluluğun yalnızca ailelere bırakılmaması gerektiğini; kaldırımların durumu, trafik güvenliği, okulun eve uzaklığı ve çevrenin yürümeye uygunluğunun tercihleri doğrudan etkilediğini söylüyor. İstanbul’da yapılan araştırmalar da okul çevresinin özellikleri ile çocukların aktif ulaşım tercihleri arasında ilişki olduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak Heybet, hareketin okul programının dışına itilmemesi gerektiğini, okul yönetimlerinin, öğretmenlerin ve ailelerin birlikte çalışarak teneffüsleri, beden eğitimi derslerini, güvenli oyun alanlarını ve ders içi kısa hareket fırsatlarını artırmasının çocukların sağlıklı gelişimi ve öğrenme kapasitesi için kritik olduğunu belirtiyor.
BİRUNİ ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU ÖĞRETİM ÜYESİ, FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON UZMANI DR. ÖĞR. ÜYESİ SAFA HEYBET
