erciyes'te nötrinolardan savunmaya teknoloji transferi:
Doç. Dr. Emrah Tıraş liderliğindeki Erciyes Nötrino Araştırma Grubu, uluslararası nötrino deneylerindeki araştırmalarını yerli radyasyon dedektörü geliştirme çabalarıyla birleştiriyor. Grup, hem düşük voltajda hem de yüksek voltajda çalışan gama ve nötron dedektörleri tasarlayarak savunma sanayisinin ihtiyaçlarına yönelik donanım çözümleri üretmeyi hedefliyor. Geliştirilen silikon tabanlı dedektörün ulusal patenti onaylanmış; uluslararası patent başvurusu ise süreçte devam ediyor.
uluslararası iş birlikleri ve araştırma odakları:
Grup, nötrino fiziği çalışmalarında parçacıkların türleri, kütleleri ve etkileşimlerini anlamaya odaklanıyor. Bu kapsamda ANNIE, NOvA ve DUNE gibi ABD merkezli deneylerle ve California Berkeley Üniversitesi'ndeki EOS hibrit dedektör çalışmalarıyla ortak projeler yürütülüyor. Nötrinoların dönüşümleri (nötrino salınımları), yıldız içi füzyon süreçleri ve süpernova patlamalarına ilişkin bilgi toplama amaçlı deneysel verilerin analizinde yapay zekâ modelleri ve veri analiz yöntemleri önemli rol oynuyor.
ilk dedektör: ikincil iyonizasyon ve elektronik tasarım:
Erciyes grubunun geliştirdiği ilk radyasyon dedektörü ikincil iyonizasyon prensibine dayanıyor. Bu dedektörle elektron gibi yüklü parçacıkların elektromanyetik ve hadronik etkileşimleri incelenebiliyor. Dedektörün elektronik kartları araştırmacılar tarafından tasarlanıp sisteme entegre edildi; sonuçlar alanın hakemli dergilerinde yayımlandı ve patent çalışmaları sürdürülüyor. Çalışmalar, üniversitenin ERNAM ve TAUM gibi araştırma merkezlerinin altyapılarından yararlanılarak yürütüldü.
silikon tabanlı düşük voltaj dedektörleri ve patent süreci:
TÜBİTAK destekli projeyle geliştirilen silikon tabanlı sistemlerde farklı elementler katmanlar halinde yerleştirilerek gama ve nötron parçacıkları tespit ediliyor. Bu çalışmanın ulusal patenti onaylandı; uluslararası başvuru değerlendiriliyor. Tıraş, yüksek voltajla çalışan geleneksel dedektörlerin enerji ihtiyacına dikkat çekerek, hava araçları gibi enerji kısıtı olan platformlar için yaklaşık 28, 30 veya 35 volt seviyelerinde çalışabilen MOSFET tabanlı yapılar ve RadFET çözümleri üzerinde AR-GE yürüttüklerini belirtti. Buna karşılık yüksek voltajlı dedektörlerin çalışma gerilimleri yaklaşık 1800–2000 volt seviyelerine çıkabiliyor.
savunma, kbrn izleme ve stratejik öncelikler:
Geliştirilen dedektörlerin özellikle İHA, SİHA ve kargo uçakları gibi platformlarda uçuş sırasında maruz kalınan radyasyonun ölçülmesi için hedeflendiği vurgulanıyor. Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerin izlenmesi ve bölgesel doz ölçümlerinin yapılabilmesi için farklı dedektör ve dozimetre çözümlerine ihtiyaç bulunuyor; bu nedenle yerli üretim kapasitesinin artırılması stratejik kabul ediliyor. Tıraş, nötron etkileşimi ve nötron yakalanması konularına odaklanarak ülkenin ihtiyaç duyduğu kategorilerde cihazlar üretmeyi amaçladıklarını dile getirdi. Ayrıca TENMAK gibi kurumların alandaki çalışmalarının önemine işaret etti.
altyapı, eğitim ve ekip profili:
Erciyes Nötrino Araştırma Grubu, donanımsal üretimden elektronik kart ve veri toplama sistemlerine, yazılımlara kadar bütünleşik bir altyapı oluşturmayı hedefliyor. Projeler temiz oda şartlarında yürütülüyor ve genç araştırmacıların yetiştirilmesine öncelik veriliyor. Araştırma grubu üyesi İbrahim Koca, Monte Carlo simülasyonları ve nükleer reaktör fiziği uygulamaları ile yazılım geliştirme alanlarında çalışırken; Dr. Merve Taş yapay zekâ ve büyük veri yöntemleriyle nötrino ve parçacık fiziği verilerinin analizine odaklanıyor. Grup, yazılım, veri analitiği ve donanım tasarımını bir arada geliştirerek yerli radyasyon dedektörü teknolojilerine katkı sağlamayı sürdürecek.
ERÜ’DEN SAVUNMA SANAYİSİNE YERLİ RADYASYON DEDEKTÖRÜ
