Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM Dışişleri Komisyonu'nda
Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş imzasını taşıyan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na ilişkin uygun bulma yasa teklifi, TBMM Dışişleri Komisyonu'nda görüşülmeye başlandı. Komisyon çalışması, AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında gerçekleşti ve teklifin içeriği ile bölgesel yansımaları ele alındı.
Komisyon başkanının değerlendirmesi:
Toplantının açılışında konuşan Komisyon Başkanı Fuat Oktay, teklifin bölgesel sahiplenme iradesinin ve coğrafi caydırıcılığın güçlendirilmesine yönelik somut bir adım olduğunu vurguladı. Oktay, "Bugün Komisyonumuzda görüşeceğimiz ’Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması’, bahsettiğim bu bölgesel sahiplenme irademizin ve coğrafyamızda caydırıcılığı artırarak barışı tahkim etme kararlılığımızın somut ve son derece önemli bir adımını oluşturmaktadır" ifadelerini kullandı.
Oktay, bölgede yıllardır dışarıdan dayatılan müdahalelerin ve vekalet savaşlarının ağır bedelleri olduğuna dikkat çekerek, "Bu gidişata dur denilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden çözümler üretilebilmesi büyük önem taşımaktadır" dedi. Ayrıca, anlaşmanın stratejik diyaloğu, karşılıklı güveni ve birlikte çalışma kültürünü büyüterek kolektif bir caydırıcılık kalkanı inşa etme hedefini taşıdığına işaret etti ve son dönemde Tahran'da yapılan görüşmelerin bu anlamda kıymetli olduğunu belirtti.
Genişleme ve anayasal çerçeve:
Oktay, anlaşmanın genişlemesine ilişkin olarak kontrolsüz bir mekanizmanın önlenmesinin önemini vurguladı. "İttifakın büyümesi ve yeni üyelerin kabulü, ’çekirdek tarafların’ ve dolayısıyla ülkemizin onayına, rızasına ve stratejik filtresine tabi olması doğal olarak büyük ehemmiyet taşımaktadır" sözleriyle, genişleme süreçlerinde Türkiye'nin onayının belirleyici olacağını ifade etti.
Komisyon başkanı ayrıca, anlaşmanın taraf olduğu hâlde ülke egemenliklerine, uluslararası yükümlülüklere ve anayasal süreçlere saygı gösterilmesinin esas olduğunu dile getirdi. Oktay, kolektif savunma hükümlerinin "kendiliğinden ve mekanik bir şekilde" işlemesinden çok, tarafların anayasal yükümlülükleri ve millî mevzuatları çerçevesinde hareket etmesinin benimsenmesi gerektiğini belirtti ve en üst düzeyde istişare mekanizmalarının işletilmesinin önemini vurguladı.
Anlaşmanın amacı ve hukuki zemini:
Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü toplantıda anlaşmanın detaylarına ilişkin bilgilendirme yaptı. Gümrükçü, Mekke Anlaşması'nın üç ülke arasındaki özel dostluk ilişkilerinin ve bölgesel sahiplenme yaklaşımının somut bir ürünü olduğunu söyledi ve anlaşmanın bölgede artan sorunlara dışarıdan çözüm beklemek yerine, bölge ülkelerinin sorumluluk üstlenmesine dayalı bir mekanizma oluşturduğunu belirtti.
Gümrükçü, anlaşmanın amacını şu şekilde özetledi: taraf üç ülkenin iş birliğiyle bir bölgesel güvenlik mimarisi inşa etmek, karşılıklı güveni güçlendirerek kalıcı ve öngörülebilir istikrarı teşvik etmek. Bu yapının sadece üç ülkenin değil, bölgenin güvenliğine katkı yapmasının hedeflendiğini söyleyen Gümrükçü, bölge ülkelerinin kendi sorumluluğu ve sahipliğinde barış, istikrar ve refah fikrini öne çıkarmayı amaçladıklarını kaydetti.
Mekke Anlaşması'nın uluslararası ilişkilerdeki yeri:
Gümrükçü, Mekke Anlaşması'nın savunma odaklı bir sözleşme olduğunu ve "herhangi bir ülkeyi hiçbir şekilde hedef almadığını" vurguladı. Anlaşmanın, devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı esasına dayandığını, meşru müdafaa hariç güç kullanımından kaçınma ve ihtilafların barışçıl yollarla çözülmesi ilkelerine uyduğunu belirtti.
Ayrıca Gümrükçü, anlaşmanın tüm bölge ülkelerinin katılımına açık olduğuna ve ayrıştırıcı değil kapsayıcı bir vizyon taşıdığına dikkat çekti. "Mekke Anlaşması’nın Türkiye’nin diğer ittifaklarında veya anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığını belirtmek isterim" sözleriyle, anlaşmanın mevcut yükümlülüklerin yerine geçmediğini ve metinde bunun açıkça yer aldığını ifade etti.
Komisyon toplantısında sunulan bu değerlendirmeler ışığında, Mekke Ortak Savunma Anlaşması teklifinin yasalaşma sürecine ilişkin tartışmaların, hem bölgesel denge hem de Türkiye’nin anayasal ve uluslararası yükümlülükleri ekseninde ilerleyeceği anlaşıldı.
Mekke Anlaşması, TBMM Dışişleri Komisyonu’nda görüşülmeye başlandı
