Konak Meydanı'nın değişen siluetinde sabit kalan simge
Konak Meydanı'nda bir köşede yükselen Saat Kulesi, 125 yıldır İzmir'in kent zamanına tanıklık ediyor. 125 yıl boyunca meydanın, kıyı çizgisinin ve ulaşım ağının değişimine karşın kule, bulunduğu yerde kalarak kentin en tanınan simgelerinden biri olmaya devam etti.
Mimari ve inşa süreci:
Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından tasarlanan kule, temeli 1 Eylül 1900'de atıldı ve bir yıl sonra yine 1 Eylül'de açıldı. Yapımında ana taşlar Denizli'nin Sarayköy ilçesinden, koyu yeşil ve bordo mermerler ise Marsilya'dan getirildi. İnşaat için ayrılan bin 700 Osmanlı lirası'nın yetmemesi üzerine İzmirliler tarafından başlatılan bağış kampanyasıyla bin 500 lira daha toplandı. Konak Atatürk Meydanı'nda 81 metrekarelik taban üzerine inşa edilen kule, 21 metre 12 santimetre yüksekliğinde olup dört basamaklı mermer platform ve sekizgen kaideden oluşuyor. Platformda at nalı kemerli sebiller, üçer çeşme kurnası ve fıskiyeli havuzlar yer alıyor.
Mekanik saatin işleyişi ve bakımı:
Kulenin dört cephesindeki saatleri çalıştıran mekanizma, yapıldığı günden bu yana aynı çalışma prensibini koruyor. Dördüncü katın altında yer alan ve her biri 75 santimetre çapında olan dört saat, 22 dişli çarktan oluşan tek bir mekanizma tarafından işletiliyor. Sistem ağırlık ve yer çekimi prensibiyle çalışıyor; mekanizma altı günde bir kuruluyor ve üç ayda bir periyodik bakımdan geçiriliyor.
Bu mekanizmanın bakımını 1994'ten bu yana üstlenen saat ustası Feti Pamukoğlu, kulenin Türkiye'deki 36 tarihi saat kulesi arasında özel bir yeri olduğunu vurguluyor. 68 yaşındaki Pamukoğlu, 32 yıldır mekanizmanın en ince ayrıntısına kadar izleyicisi olduğunu, artık yalnızca arızayı gidermenin ötesinde olası sorunları önceden tespit ettiğini söylüyor. Pamukoğlu, mekanik saatlerin bakımının teknik bilgi kadar dikkat ve bağlılık gerektirdiğini belirtiyor: 'Bizde artık hatanın ne olduğu değil, neden olduğu önemli.'
Kulenin çalışmadığı anlar hemen fark ediliyor; vatandaşlar ve resmi kurumlar bakım sırasında bile saatle ilgili telefonlar yapıyor. Pamukoğlu bu yükü manevi bir sorumluluk olarak tanımlıyor ve 'Burası bizim evladımız gibi' diyerek kuleye olan bağlılığını anlatıyor.
Depremler ve restorasyonlar:
Saat Kulesi'nin 125 yıllık geçmişinde depremler önemli izler bıraktı. 31 Mart 1928'deki 6,5 büyüklüğündeki İzmir-Torbalı depreminde kulenin tepe katı çöktü; 1929'da saatin durması üzerine Almanya Konsolosluğu aracılığıyla Hannover'den bir saat ustası getirildi ve mekanizma yeniden çalıştırıldı. Kule, 1 Şubat 1974'te meydana gelen 5,2 büyüklüğündeki depremde de zarar gördü; saat kadranlarının üzerindeki son kat yıkılırken ana gövde ayakta kaldı ve yıkılan tepe bölümü yaklaşık iki yılda onarıldı.
Miras, kuşaklar ve kişisel bağ:
Saatçilik Pamukoğlu ailesinde kuşaktan kuşağa aktarılan bir meslek; Feti Pamukoğlu ailesinin üçüncü kuşağını temsil ediyor ve ailenin saatçilikte 90'ıncı yılını geride bıraktığını belirtiyor. Babasından öğrendiği mesleği ve babasının öğüdünü şöyle aktarıyor: 'İnsanlar yaptıkları iyi işlerle anılır. İster çöpçü olun, ister boyacı olun, ister saatçi olun; yaptığınız güzel şeylerle anılın.'
Pamukoğlu için kule yalnızca bakımı yapılan bir yapı değil; zor dönemlerinde çıktığı zaman küçük penceresinden denizi izlediği, sakinleştiği bir sığınak olmuş. 'Benim için terapi' diye tanımladığı bu bağ, tarihi mekanizmaya gösterilen ilginin teknikten öte manevi bir yönü olduğunu da ortaya koyuyor.
Türkiye'de bakımını üstlendiği bazı kulelerde artık mekanik sistemi kuracak usta bulunmadığını vurgulayan Pamukoğlu, bu nedenle bazı mekanizmaların modifiye edildiğini, ancak İzmir Saat Kulesi'nin hiçbir orijinalliği bozulmadan ilk günkü prensiple çalışmasından gurur duyduğunu söylüyor.
Yüzyılı aşkın süredir meydanda duran Saat Kulesi, hem kentin tarihine hem de bireysel emek ve bağlılığın simgesine dönüştü; değişen kent dokusu içinde zamanı göstermeye devam ediyor.
İZMİR SAAT KULESİ, 125 YILDIR KENTİN ZAMANINA TANIKLIK EDİYOR
