Boşat Kalesi'nde I. Ardeşir kabartması
Diyarbakır'ın Silvan ilçesine bağlı Boyunlu Mahallesi'nde, ilçe merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta yer alan asırlık Boşat Kalesi, kayaya işlenmiş figürlerle dikkat çekiyor. Kalede öne çıkan unsur, at üzerinde tasvir edilmiş olan ve I. Ardeşir'e atfedilen bir kabartma ile arkasında ayakta duran insan figürüdür.
Yapı, kaynaklarda M.S. 226-395 döneminde önem taşıyan bir merkez olarak anılıyor. Boşat Kalesi, bölgedeki mimari izleri ve taş işçiliği açısından Roma ve Sasaniler ortak eseri şeklinde değerlendiriliyor; dönemsel kullanımının Osmanlı dönemine kadar sürdüğü aktarılıyor.
Kayaya işlenen yapısal izler ve kabartmanın özellikleri:
Kalenin kayalık yüzeyinde yalnızca kabartma değil, aynı zamanda kaya oyma odalar, basamaklar ve üzüm sıkma bölümü gibi günlük yaşam izleri de bulunuyor. Bu unsurlar, kalenin hem savunma hem de yerel yaşam alanı olarak kullanıldığını düşündürüyor. At üzerindeki figürün kral ya da savaşçı olarak yorumlanması, kabartmanın dönemin siyasi ve sembolik içeriğine işaret ediyor.
Kaledeki eserler, taş işçiliği ve işlevsel bölümler bakımından yerel hafızada önemli bir yere sahip. Mevcut durum, kabartma ve mekan izlerinin okunmasını sağlarken, bazı yapı öğelerinin zaman içinde kaybolduğu da göze çarpıyor.
Koruma, tahribat ve ailenin rolü:
Kalenin günümüze gelen görünümü, yıllar içinde mahallede yaşanan göç ve insan müdahaleleriyle şekillendi. Yaklaşık 70 yıl önce kalenin üzerine inşa edilen bir ev ve bu evin çatısına asılan üç hilal ile Türk bayrağı, yapının güncel görünümünde belirleyici unsur olmuş. Kalede yaşayan Mehmet Yaşar Simpil, bölgede kayaya oyulmuş odalar, at üzerinde kral ya da savaşçı figürleri, mahzen ve üzüm sıkma yerleri olduğunu aktarıyor.
Simpil, ailenin kaleyi koruma sorumluluğunu üstlendiğini belirterek, 'Bu ev 70 yıl önce yapılmış. Dedem, babamdan bu yana elimizde. Şu an kalenin korunması bizim elimizde. Kimsenin tahrip etmesine izin vermiyoruz' diyor. Aynı zamanda, ev yapılmadan önce köyde taşların bilinçsizce götürülmesi sonucu nöbetçi kulesi ve duvarların tahrip olduğuna dair anlatılar olduğunu ekliyor.
Yerel anlatımlarda kalenin birkaç kez yıkılıp onarıldığı, ailelerin kaleyi muhafaza etmek amacıyla ilçeye taşındığı ve elde kalan siyah-beyaz fotoğrafların 160 sene öncesine kadar izlenebildiği belirtiliyor. Bu bilgiler, Boşat Kalesi'nin hem Diyarbakır hem de Silvan açısından eski bir tarihi miras olarak değerlendirildiğini ortaya koyuyor.
Boşat Kalesi, kayaya oyulmuş figürleri ve yapısal izleriyle bölge tarihini somut biçimde taşıyan bir alan olarak öne çıkıyor; mevcut koruma hali ve yerel hafıza, kalenin gelecek kuşaklara aktarılmasında belirleyici unsur olmaya devam ediyor.
DİYARBAKIR'IN SİLVAN İLÇESİNDE BULUNAN ASIRLIK BOŞAT KALESİ, ÜZERİNDE BULUNAN I.ARDEŞİR'E AİT OLDUĞU DEĞERLENDİRİLEN KABARTMASIYLA DİKKAT ÇEKİYOR.
