Kastamonu Üniversitesi yapay zeka ile coğrafi işaretli yemekleri dijitalleştirdi
Kastamonu Üniversitesi Turizm Fakültesi tarafından hayata geçirilen proje kapsamında, Türkiye'nin coğrafi işaretli ve unutulmaya yüz tutmuş yemekleri internet ortamında erişilebilir hale getirildi. Proje TÜBİTAK 2209 öğrenci desteğiyle yürütüldü ve yapay zeka entegrasyonu içeren "Miras Sofrası" adlı web sitesi kullanıma sunuldu.
Projenin amacı ve kapsamı
Proje, Türkiye'nin tescilli lezzet mirasını korumayı ve bu reçeteleri dijital çağın imkanlarıyla geniş halk kesimlerine ulaştırmayı hedefliyor. Projenin ilk aşamasında her ilin coğrafi işaretli bir yemeği belirlendi ve bu yemeklerin orijinal tarifleri siteye eklendi. Çalışmanın hedefleri arasında; tariflerin belgelendirilmesi, unutulmaya yüz tutan yemeklerin literatüre kazandırılması ve kırsal kaynaklardan alınan sözlü notların kayıt altına alınması yer alıyor.
Alan çalışması ve kaynak kullanımı
Turizm Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölüm Başkanı Doç. Dr. Serkan Çalışkan projenin saha odaklı yürütüldüğünü belirterek, köy ve kırsal alanlarda yapılan görüşmelerle, özellikle anneanneler ve babaannelerden alınan notların literatüre kazandırılacağını vurguladı. Çalışkan, projenin ilerleyen safhalarında yemek sayısının artırılacağını, yemek videolarının çekileceğini ve sitenin kapsamının genişletileceğini söyledi.
Yapay zeka entegrasyonu ve erişilebilirlik
Proje ekibinden Araştırma Görevlisi Ahmet Tuğrul Karamustafa, yapay zeka entegrasyonunun iki temel işlevi olduğunu belirtiyor: orijinal reçetelerin korunması ve beslenme tercihleri veya sağlık sorunları olan kullanıcılar için alternatif tariflerin üretilmesi. Karamustafa, örnek olarak Kastamonu banduması'nın orijinal reçetesinde hindi eti kullanıldığını ve yapay zekanın, hindi ya da kırmızı et tüketmeyenler için alternatif tarifleri oluşturabildiğini aktardı.
Öğrenci katkısı ve proje süreci
Gastronomi öğrencisi Vesile İlhan, 81 ildeki yemeklerin araştırılmasıyla başladıklarını ve tariflerin araştırılması ile yapay zekanın entegrasyonunun öğrencilerce yürütüldüğünü anlattı. İlhan, projenin yazılım, içerik ve yapay zeka bileşenlerinin birleştirilmesiyle yaklaşık 3-4 aylık bir çalışma sonucunda ortaya çıktığını, projenin toplamda ise yaklaşık bir yıllık bir süreçte tamamlandığını belirtti.
Beklenen çıktı ve geleceğe dönük planlar
Projede ilk aşamada her ilden bir yemek sunulurken, ileri aşamalarda tarif sayısının artırılması, yemek videolarının yayımlanması ve sitenin daha geniş içeriklerle desteklenmesi planlanıyor. Bu yaklaşım, geleneksel mutfak bilgisinin korunmasını sağlayarak hem akademik literatüre katkı yapmayı hem de farklı beslenme alışkanlıklarına sahip kişilere erişilebilir alternatifler sunmayı amaçlıyor.
Miras Sofrası projesi, coğrafi işaretli yemeklerin belgelenmesi ve dijital erişime açılması açısından önemli bir örnek teşkil ediyor; yaklaşım, kültürel mirasın korunması ile teknolojik erişilebilirlik arasında köprü kuruyor.
TURİZM FAKÜLTESİ BÜNYESİNDE, TÜBİTAK 2209 ÖĞRENCİ PROJESİ KAPSAMINDA HAYATA GEÇİRİLEN VE "MİRAS SOFRASI" ADI VERİLEN MULTİDİSİPLİNER ÇALIŞMA İLE İLLERİN COĞRAFİ İŞARETLİ DEĞERLERİ VE GELENEKSEL YİYECEKLERİ YAPAY ZEKA ENTEGRASYONUYLA GÜNÜMÜZE TAŞINIYOR.
