Karadeniz'de yayılış ve yerel önlemler:
Türkiye'ye yıllar önce ithal süs bitkileriyle girdiği değerlendirilen ve halk arasında "drakula böceği" diye anılan Turunçgil Teke Böceği, Karadeniz'de fındık üretimini tehdit etmeye devam ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında, Trabzon'da sürdürülmekte olan mücadeleye Rize'nin Fındıklı ilçesinde görülen vakaların ardından yeni karantina tedbirleri eklendi. Böceğin tespit edildiği alanlarda ekipler inceleme, izleme ve mücadele faaliyetlerini sürdürüyor.
Böcek, yumurtalarını ağacın kök kısmına yakın alt gövdesine bırakarak larvaların kambiyum, öz odun ve diri odunda derin, oval galeriler açmasına neden oluyor. Bu galeriler su ve besin iletimini engellediği için dallarda kuruma, verim düşüşü ve ilerleyen safhalarda ağacın tamamen kaybı söz konusu olabiliyor.
Türün özellikleri ve dağılımı:
KTÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği, Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı araştırma görevlisi İsmet Harman türün anavatanının Çin, Japonya ve Kore olduğunu, 2000'li yıllarda bitki materyallerinin taşınmasıyla Avrupa'ya yayıldığını ve Türkiye'de ilk tespitin 2014'te İstanbul Şile Kumbaba Fidanlığı'nda yapıldığını belirtiyor. Harman'a göre tür şu an İstanbul, Antalya, Sakarya, Bartın, Diyarbakır, Trabzon ve son olarak Rize'de görülmüş durumda; Trabzon'da ilk tespit 2016 yılında Esiroğlu'nda Atasu fidan depolama alanında gerçekleşti.
Harman ayrıca türün yalnızca turunçgilde değil, Avrupa ve Türkiye'de 87 cinse ait 180'den fazla tür üzerinde zarar yaptığı bilgisini veriyor. Akçaağaçtan kavağa, at kestanesinden çınara kadar orman, park ve bahçelerdeki birçok ağaç ile tarımsal ürünlerde zarar potansiyeli bulunuyor. Samsun, Trabzon ve Rize'de özellikle fındık alanlarını tercih ettiği dikkat çekiyor.
Mücadele önerileri ve üretici uyarıları:
Harman, böceğin erginlerini Haziran sonu ile Ağustos sonu arasında bölgede gözlemleyebileceklerini, erginlerin yaklaşık 1,5-4 cm boyunda, parlak siyah ve beyaz lekeli, arkaya doğru teke şeklinde antenlere sahip olduğunu söylüyor. Kış boyunca larva döneminde zarar gören gövdede ergin çıkışlarında TL büyüklüğünde çıkış delikleri tespit edilebiliyor.
Uzun vadeli ve kesin çözüm olarak belirtilen yöntem eradikasyon çalışmaları; tür tespit edildiğinde etkilenen ağacın kökleriyle birlikte alandan çıkarılması, yonga haline getirilerek imha veya yakılması şeklinde uygulanıyor. Harman, böceğin bulunduğu materyalin bekletilerek taşınmasının veya yakacak olarak kullanılmasının çok tehlikeli olduğunu vurguluyor: "Bir erginin bıraktığı yumurtalar bir ocağı tamamen kurutabilir; bir larva bile bir dalı öldürmeye yeter."
Yetkililer üreticilere, fındık bahçelerinde gövde üzerinde yuvarlak çıkış delikleri, ağaç diplerinde talaş birikintisi veya nedeni bilinmeyen kurumalar görüldüğünde vakit kaybetmeden il ve ilçe tarım müdürlüklerine bildirmelerini istiyor. Ayrıca halktan fidan, odun veya bitki materyali taşınmasında hassasiyet gösterilmesi; tespit edilen alanlarda hızlı müdahale edilmesi talep ediliyor.
Tarım kurumlarının karantina ve mücadele tedbirleriyle türün yayılışını sınırlama çabaları sürerken, uzmanlar özellikle fındığın ekonomik önemi yüksek olan Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon gibi illerde hızla ve koordineli hareket edilmesi gerektiğini belirtiyor.
TÜRKİYE'YE YILLAR ÖNCE İTHAL SÜS BİTKİLERİYLE GİRİŞ YAPTIĞI DEĞERLENDİRİLEN VE HALK ARASINDA "DRAKULA BÖCEĞİ" OLARAK BİLİNEN TURUNÇGİL UZUN ANTENLİ TEKE BÖCEĞİ, KARADENİZ'İN EN ÖNEMLİ GEÇİM KAYNAKLARINDAN FINDIĞI TEHDİT ETMEYİ SÜRDÜRÜYOR.
