Karadeniz'de Atmacacılık Geleneği: Danaburnudan Tüyleğe Uzanan Süreç

Atmacacılığın Karadeniz serüveni Rize ve Artvin'de kuş avcılığının bir türü olan atmacacılık, geçmişten bugüne hem ritüel hem de yaşam biçimi olarak sürüyor. Anlatılan zincirde sabunlu su ile toprağa karıştırılarak ortaya çıkarılan danaburnu böceğinden başlayıp, bu böcekle çekilen küçük kuşların atmaca vasıtasıyla avlanmasına kadar uzanan bir uygulama yer alıyor. Bölge halkı için bu süreç, doğadaki hassas bağları ve kuşlarla kurulan ilişkiyi simgeliyor. Adım adım yöntem Atmacacılar önce Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlükleri'nden gerekli izinleri alıyor. Uygulama şu aşamalardan geçiyor: - Toprağa sabunlu su dökülüyor; bu işlem sonucu zeminden danaburnu denilen böcek çıkıyor. - Bu böcekler toplanıp yem yapılmak üzere kullanılıyor; yemlenen küçük kuşlar, bölgede Ğaço olarak bilinen türler arasından seçiliyor. - Küçük kuşlar tutulduktan sonra tepelerde Tenta adı verilen ağlar kuruluyor ve bu kuşlar ağların arkasına yerleştiriliyor. - Gök yüzünde süzülen atmaca, hedeflediği kuşu yakaladığında av ağında kalıyor; yöre halkı için bu yöntem, geleneksel atmacacılık serüveninin özünü oluşturuyor. Eğitim, bakım ve mevsimsel döngü Karadeniz Federasyon Başkanı Yahya Terzi, atmacaların eğitimi ve bakımına ilişkin uygulamaları anlatırken yöntemin sabır ve özen gerektirdiğini belirtiyor. Terzi, süreci özetlerken şunları aktarıyor: "Önce sabunu bulacaksın sonra suyla beraber bir delik bulacaksın. Delikte Türkçesi danaburnu olan böceği çıkartacaksın. Önce oradan başlar bu sevda." Ayrıca eğitimin fiilen uygulandığını; "1 hafta boyunca eğitim veriyoruz atmacaya. Bıldırcına salmaya alışıyoruz. Ondan sonra av yapıyoruz" sözleriyle vurguluyor. Atmacaların mevsimsel döngüsüne ilişkin Terzi, kuşların sıcak bölgelere göç ettiğini ve tüy değişimi sürecinin yönetilmesi gerektiğini ifade ediyor: "Kışın bunlar Afrika kıtasına doğru göç ederler. 20 ülke değiştirirler." Bu süreçte tüy dökme ("tüylek" evresi) için sıcak ortama ihtiyaç duyulduğu, kapalı ve ısıtılan alanların kullanıldığı belirtiliyor. Bakım maliyeti ve ilaç tedavisi Terzi, atmacaların sağlığını korumak amacıyla Avrupa'dan özel ilaçlar temin ettiklerini ve bakımın masraflı olduğunu vurguluyor: "630 Euro verdim, atmacam ölmesin diye ilaç aldım." Beslenme, sıcaklık kontrolü, ilaç ve tüy dökme takibi gibi uygulamaların bir arada yürütülmesi gerektiği, atmaca bakımının zaman ve emek isteyen bir süreç olduğu açıklanıyor. Gelenek ve sorumluluk Bölgedeki atmacacılık pratiği, sadece av teknikleri değil; izin süreçleri, kuş sağlığı ve bakım bilgisiyle birlikte sürdürülen bir gelenek niteliği taşıyor. Uygulamanın her aşamasında alınan izinler ve bakıma verilen önem, hem kültürel mirasın korunması hem de kuşların refahı açısından öne çıkıyor. Not: Metinde yer alan tüm özel isimler, terimler ve sayısal veriler, orijinal kaynakta belirtildikleri şekilde korunmuştur. BILDIRCIN TUTMAK İÇİN SABUNLU SUYLA YOLA ÇIKILAN VE BÖCEKLE KÜÇÜK KUŞ, KÜÇÜK KUŞLA ATMACA TUTULARAK GEÇMİŞTEN BUGÜNE GELEN ATMACACILIK SEVDASI GİDEREK BÜYÜYOR.

Karadeniz'de Atmacacılık Geleneği: Danaburnudan Tüyleğe Uzanan Süreç

Rize ve Artvin'de nesiller boyu süren atmacacılık geleneği; sabunlu suyla danaburnu çıkarma, küçük kuş yemleme, atmaca eğitimi ve bakım süreçleri anlatılıyor.