Kahramanmaraş'ta doğal çiğ geleneği ve naylon tehdidi
Kahramanmaraş'ın AB tescilli lezzeti Maraş tarhanasının kurutulmasında kullanılan doğal çiğleri üreten ustalar, son yıllarda yaygınlaşan naylon çiğlerin hem geleneksel üretimi hem de geçim kaynaklarını olumsuz etkilediğini belirtiyor. Osmaniye'nin Düziçi, Karataş ve Yumurtalık bölgelerinde yetişen sazlardan elde edilen doğal çiğler, örülerek Kahramanmaraş'a getiriliyor ve yaklaşık 2-3 ay süren çalışmanın ardından satışa sunuluyor. Doğal çiğlerin tarhananın lezzet ve kalitesi üzerinde önemli etkisi olduğu ifade ediliyor.
Üretim süreci ve kaynaklar
Doğal çiğ üretimi sazın toplanması, işlenmesi ve el örgüsüyle hazırlanmasını kapsıyor. Osmaniye bölgesinden getirilen sazlar ustalar tarafından örülüp kurutma zeminleri olarak kullanılıyor. Üreticiler, doğal malzemenin tarhanaya kattığı aroma ve hava geçirgenliğinin naylon ürünlerde sağlanamadığını vurguluyor.
Ustaların deneyimi ve söylemleri
Yaklaşık 40 yıldır işi yapan Eşe Filiz ustanın anlatımıyla süreç hem emek yoğun hem de aile geçimini sağlayan bir uğraş. Filiz, üretime ilişkin olarak, 2-3 ay boyunca çiğleri hazırlayıp örüyoruz, ardından Kahramanmaraş’a getiriyoruz. Ekmeğimizi bu işten kazanıyoruz. Maraşlılar tarhanalarını doğal çiğlerin üzerine sererek kurutuyor. Bu gelenek Kahramanmaraş’a özgü diye konuştu.
Doğal çiğin sağlığa ve lezzete katkısına dikkat çeken Filiz, naylon ürünlerin olumsuz etkilerini şu sözlerle aktardı: Bizim ördüğümüz çiğ tamamen doğal. Naylon ürünler sağlıklı değil. Doğal çiğ tarhanaya lezzet veriyor. Maraşlılar da bu yüzden doğal olanı tercih ediyor.
Zorluklar ve ekonomik baskılar
Ustalar, üretim koşullarının zorluğuna ve ekonomik baskılara rağmen mesleği sürdürmeye çalıştıklarını söylüyor. Filiz, zaman zaman yol kenarında veya araçlarında konaklamak zorunda kaldıklarını, toz ve toprağın içinde çalıştıklarını ve hatta suya ile yiyeceğe ulaşmakta güçlük çekebildiklerini paylaşarak, Tozun toprağın içinde çalışıyoruz. Bazen suya ve yiyeceğe ulaşmakta bile zorlanıyoruz. Buna rağmen mesleğimizi yaşatmaya çalışıyoruz. Naylon çiğler çıktıktan sonra doğal ürünlerimizi satmakta zorlanıyoruz. Bazen satış oluyor, bazen olmuyor ifadelerini kullandı.
Ustalar, geleneksel üretimin sürdürülebilmesi için talep ve farkındalığın korunmasının önemine işaret ediyor. Doğal çiğ üretiminin hem kültürel bir miras hem de birçok ailenin geçim kaynağı olduğu vurgulanıyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN COĞRAFİ İŞARETLİ LEZZETİ OLAN MARAŞ TARHANASININ HAZIRLANMASINDA KULLANILAN DOĞAL ÇİĞLERİN ÜRETİMİNİ SÜRDÜREN USTALAR, SON YILLARDA YAYGINLAŞAN NAYLON ÇİĞLERİN HEM GELENEKSEL ÜRETİMİ HEM DE GEÇİM KAYNAKLARINI OLUMSUZ ETKİLEDİĞİNİ SÖYLEDİ.
