Program ve katılımcılar
Antalya'da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Ticaret Bakanlığı tarafından "Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi için Ticaretten Yararlanmak" başlıklı bir program gerçekleştirildi. COP31 alanındaki Mavi Bölge'de yer alan Assos Salonu'nda düzenlenen oturumun moderatörlüğünü DTÖ Genel Direktör Yardımcısı Jean-Marie Paugam üstlendi.
Programa Başkanlık eden konuşmacılar arasında Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, DTÖ Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala, COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago, Barbados Başbakanı Mia Mottley ve Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio yer aldı. Tartışmalar, uluslararası ticaretin iklim eylemindeki rolü, yeşil dönüşüm, finansmana erişim ve uluslararası iş birliği ekseninde sürdü.
Karbonsuzlaşma ve ticaretin kesişimi:
Programda konuşan Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, 2021 yılından itibaren iklim politikaları ile ticaret arasındaki ilişkinin önem kazandığını belirtti. Bolat, düşük karbonlu ekonomiye geçişin uluslararası üretim, yatırım ve ticarette köklü bir dönüşüm getirdiğini ifade ederek, karbonsuzlaşmanın artık yalnızca çevresel bir konu olmaktan çıkarak ticaret, yatırım ve üretim meselesine dönüştüğünü söyledi.
Bolat, Dünya Ticaret Örgütü'nün bu alanda görüşmelerin yürütüleceği önemli bir platform olması gerektiğine işaret etti ve karbonsuzlaşma çabalarının ülkeler arasındaki üretim, yatırım ve ticaret ilişkileriyle birlikte ele alınmasının önemini vurguladı.
İklim politikalarının ekonomi üzerindeki etkileri ve Türkiye'nin yaklaşımı:
Bolat, dünya ticaretinde yükselen korumacılık, ticaret savaşları ve artan gümrük vergilerinin ekonomik büyümeyi olumsuz etkilediğini söyledi. Bu çerçevede "İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız" çağrısını yineleyen Bakan, açık ve dayanıklı küresel piyasaları korurken iklim hedeflerini ilerletmek için ticaret politikaları ve uluslararası iş birliğinin kullanılmasının gerekliliğini vurguladı.
Bakan ayrıca, iklimle bağlantılı ekonomik tedbirlerin ticari etkilerinin ancak uygulama sonrası değil, tasarımın en erken aşamalarından itibaren dikkate alınması gerektiğini belirtti. Türkiye özelinde çevre politikalarının uygulanmasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'nın farklı sorumluluklar üstlendiğini ve uluslararası platformlarda koordinasyon sağlandığını aktardı.
Yeşil dönüşüm çalışmalarına dair bilgi veren Bolat, 2021 yılında kabul edilen Yeşil Mutabakat sürecinde Ticaret Bakanlığı'nın koordinasyon rolü üstlendiğini; 2021-2025 dönemi eylem planının sona erdiğini ve Cumhurbaşkanımız tarafından iki gün önce Bakanlık tarafından hazırlanan yeni beş yıllık eylem planına ilişkin bir kararname imzalandığını söyledi. Yeni 2026-2030 Yeşil Mutabakat Eylem Planı'nda 11 öncelikli alan, 41 hedef ve 142 eylem bulunduğunu belirtti.
Bolat, Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'na uyum çalışmalarında Emisyon Ticaret Sistemi ve karbon düzenlemeleri konusunda AB ile koordinasyon içinde olunduğunu ve Ticaret Bakanlığı'nın Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında Responsible programını uygulamaya aldığını ifade etti.
Uluslararası uyarılar ve iş birliği ihtiyaçları:
DTÖ Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala ise ticaret ve çevre bakanlarının yeterince bir araya gelmediğini belirterek, bu koordinasyon eksikliğinin sorunun bir parçası olduğunu vurguladı. Okonjo-Iweala, karbon fiyatlandırması, vergilendirmesi ve muhasebesine ilişkin Dünya Bankası kayıtlarına göre yaklaşık 120 farklı yaklaşım bulunduğunu, bazı uygulamaların sonuçta korumacı tedbirler olarak algılanabildiğini söyledi.
Okonjo-Iweala ayrıca tedarik ve değer zincirlerinin yeşil sanayileşmede kritik önem taşıdığını belirterek, hammadde çıkarılan bölgelerde rafinasyon ve üretimin de yapılabilmesi için değer zincirinin belli bölgelere yoğunlaşmasının azaltılması gerektiğini ifade etti ve ticaretin çözümün parçası olduğunu göstermeye çalıştıklarını söyledi.
Barbados Başbakanı Mia Mottley küçük ada devletlerinin teknoloji ve finansa erişimde yaşadığı zorluklara dikkat çekti. Mottley, orta gelirli kırılgan ülkeler için farklılaştırılmış finansman çözümlerine ihtiyaç olduğunu vurguladı ve mevcut uygulamaların bu ülkeleri daha da zorladığını belirtti.
COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago ise müzakereyi yapan ve uygulamayı gerçekleştiren bakanlıklar arasındaki ayrışmaya işaret ederek, maliye, ticaret, ulaştırma, altyapı ve tarım bakanlıklarının birlikte çalışmasının önemini hatırlattı.
Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio ise iklim önlemlerinin vatandaşların yaşam maliyetlerini artırmaması gerektiğini; bu politikaların büyük enflasyona yol açmaması ve çözümlerin rekabetçi olması gerektiğini belirtti.
Oturum, iklim hedeflerinin uygulanması sürecinde ticaret politikalarının erken aşamada dahil edilmesi, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında uyumun sağlanması, yeşil yatırımların finansmanı ve DTÖ çatısı altında iklimle bağlantılı ticari konuların ele alınması gerekliliği üzerinde durularak sona erdi. Türkiye, bu diyaloğu ilerletme ve uluslararası iş birliğini güçlendirme konusunda hazır olduğunu bildirdi.
ÖMER BOLAT
