Hizan’da dut yetiştiriciliği raporu: Potansiyel yüksek, teknik bilgi düşük
Bitlis’in Hizan ilçesinde dut yetiştiriciliğinin mevcut durumu ve geliştirilme potansiyelini belirlemek üzere gerçekleştirilen kapsamlı bilimsel araştırma sonuçlandı. Çalışma, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Adnan Doğan, Tatvan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden Dr. Semih Aykut ve Hizan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden Ziraat Yüksek Mühendisi Orhan Durmaz tarafından yürütüldü.
Araştırma kapsamı ve yöntem
Çalışma, Yenikent Mahallesi başta olmak üzere Akdik, Akşar, Gayda ve Süttaşı dahil olmak üzere 11 farklı yerleşim yerinde gerçekleştirildi. Oransal örnekleme ile seçilen 72 üreticiye 58 soruluk anket uygulandı. Saha çalışmalarıyla elde edilen veriler, bölge tarımının güncel durumuna ilişkin kapsamlı bir görünüm sundu.
Başlıca bulgular
Araştırmanın öne çıkan bulguları arasında üreticilerin teknik bilgiye ve kurumsal desteğe erişim eksikliği yer aldı. Anket sonuçlarına göre; üreticilerin %100'ünün toprak analizi yaptırmadığı ve hiçbir tarımsal kooperatife üye olmadığı tespit edildi. Ayrıca üreticilerin %88,9'unun hastalık ve zararlılara karşı herhangi bir mücadele yöntemi uygulamadığı belirlendi. Çalışmada, en yaygın sorunlar olarak külleme hastalığı ve yaprak biti gösterildi.
Tür olarak ilçede %55,6 oranında beyaz dut yetiştirildiği bildirildi. Ağaçların terbiye ve budama işlemlerinin teknik usullerden uzak, geleneksel yöntemlerle yapıldığı; ayrıca üretilen dutların yaklaşık %50'sinin ticari amaçla satılmayıp evsel tüketim için ayrıldığı, bunun bölge ekonomisi açısından değerlendirilmeyen bir potansiyel oluşturduğu kaydedildi.
Çalışmada ayrıca dut ağaçlarının genellikle bahçe içinde dağınık ya da sınır ağaçları şeklinde bulunduğu, bakımsız olduğu ve budama, gübreleme, ilaçlama, sulama gibi teknik bakım uygulamalarının sınırlı olduğu belirtildi. Çoğu işletmede toplanan meyvelerin aile ihtiyaçlarını karşıladığı; yalnızca fazlanın pazarlarda satıldığı ve genel olarak ticari üretimin sınırlı olduğu tespit edildi.
Raporun değerlendirmesi ve öneriler
Rapor, Hizan’ın iklim ve toprak yapısının dut yetiştiriciliği için 'optimum' seviyede olduğunu ancak verimin artırılması için bilimsel tarım yöntemlerine geçilmesinin zorunlu olduğunu vurguladı. Çalışmada üreticilerin yaş ortalamasının yüksek olması nedeniyle dinamik iş gücü eksikliğinin bulunduğu, gençlerin tarıma yönlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Raporda yer alan başlıca öneriler şunlar olarak sıralandı: üreticilere modern budama ve aşılama eğitimlerinin verilmesi, toprak analizi bilincinin oluşturulması, pazarlama için paketleme tesisleri kurularak markalaşma yoluna gidilmesi. Ayrıca modern kapama bahçeler kurulması, üreticilerin birlik ve kooperatiflere yönlendirilmesi, yeni kurulacak bahçelerde aşılı-köklü fidan kullanımının teşvik edilmesi ve gerekirse kuruluşlarca ücretsiz aşılı-köklü fidan desteği sağlanması önerildi. Teknik eksikliklerin giderilmesi için aşı, budama ve terbiye konularında kurslar düzenlenmesi uygun görüldü.
Çalışmada özetle şu tespitlere yer verildi: 'İlçede meyvecilikle uğraşan kesimin yaş düzeyinin yüksek olması dinamik bir iş gücünün eksikliğini göstermektedir. Bu durumun düzeltilmesi amacıyla gençlerin tarımsal üretime yönlendirilmeleri gerekmekte ve bu yönde adımlar atılması teşvik edilmelidir. Yörede karşılaşılan en önemli sorunlar; eğitim ve teknik bilgi eksikliği, ekonomik sorunlar, fidan temini ve üretim alanlarının küçüklüğü olarak sıralanabilir. İlçenin iklimi Bitlis’in diğer ilçelerinden farklı olmakla birlikte, dut yetiştiriciliği için uygun olup, dut alanlarının arttırılması ve bilinçli yetiştiricilik yapılabilmesi için plan ve projeler yapılmalıdır.'
Araştırma, Hizan dutunun bölgesel bir ekonomik değer olarak geliştirilmesi için altyapı, eğitim ve örgütlenme eksikliklerinin giderilmesinin öncelikli olduğunu ortaya koydu.
BİTLİS’İN HİZAN İLÇESİNDE DUT YETİŞTİRİCİLİĞİNİN MEVCUT DURUMUNU VE POTANSİYELİNİ BELİRLEMEK AMACIYLA GERÇEKLEŞTİRİLEN KAPSAMLI BİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLANDI. AKADEMİSYENLERİN VE TARIM UZMANLARININ KATILIMIYLA HAZIRLANAN RAPOR, BÖLGEDEKİ GELENEKSEL ÜRETİMİN MODERN TEKNİKLERLE DESTEKLENMESİ GEREKTİĞİNİ ORTAYA KOYDU.
