Diyabet alarmı: erken tanı ve farkındalık hayati önemde
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Banu Ertürk, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) verilerine göre dünyada 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığını, her 10 kişiden 4'ünün hastalığından habersiz olduğunu söyledi. Ertürk, Türkiye'de ise yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabetli olduğu ve diyabet tanısı olan çocuk sayısının yaklaşık 30 bin civarında olduğunu belirtti.
Diyabetin temel tipleri ve mekanizması:
Ertürk, karbonhidratlı besinlerle vücuda alınan şekerin (glukoz) pankreastan salgılanan insülin hormonu aracılığıyla hücrelere girip enerji olarak kullanıldığını anlattı. Vücut yeterli insülin üretemezse veya üretilen insülini etkili kullanamazsa kan şekeri yükselir ve kronik seyirli diyabet ortaya çıkar. Hastalık temel olarak üç tipte görülür: Tip 1 diyabet, Tip 2 diyabet ve gebelik döneminde görülen gestasyonel diyabet. Tip 1, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücreleri tahrip etmesi sonucu ortaya çıkar; genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlamakla birlikte her yaşta görülebilir ve ömür boyu devam eder. Tip 2 ise hücrelerin insüline karşı direnç geliştirmesi ya da pankreasın yeterince insülin üretememesiyle oluşur ve tüm diyabet vakalarının %90'ından fazlasını oluşturur.
Belirtiler, komplikasyonlar ve korunma yolları:
Ertürk, Tip 1 diyabette erken fark etmenin hayat kurtardığını vurguladı. Ebeveynlerin çok su içme, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme gibi belirtileri görmesi halinde çocuklarını gecikmeden sağlık kuruluşuna götürmesi gerektiğini söyledi. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı, hızlı ve derin nefes alma veya uykuya meyil eşlik ediyorsa durumun acil olduğunu ve en yakın acil servise başvurulması gerektiğini belirtti. Ailede Tip 1 veya çok sayıda Tip 2 diyabet öyküsü olanların riskinin daha yüksek olduğuna dikkat çekti.
Tip 2 diyabetin çoğunlukla yıllar içinde belirtisiz ilerleyebildiğini, pek çok kişinin hastalığı ancak kalp, böbrek, göz veya sinir hasarı gibi komplikasyonlar ortaya çıktığında öğrendiğini ifade etti. Fazla kilo ve obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü, ileri yaş ve gebelikte diyabet geçirmiş olmanın Tip 2 riskini artırdığını söyledi. Risk faktörü bulunan kişilerin belirti beklemeden aile hekimine başvurarak kan şekeri ölçtürmelerinin önemli olduğunu vurguladı.
Ertürk, Tip 2 diyabetin önlenmesi, geciktirilmesi ve kontrol altına alınması için sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve tütün ürünlerinden uzak durulması gerektiğini; diyabet tanısı alanlarda ise düzenli takip, uygun tedavi ve diyabet eğitimi ile komplikasyonların önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini söyledi. Ayrıca göz, böbrek ve ayak kontrollerinin düzenli yapılmasının önemine dikkat çekti.
ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI UZMANI UZM. DR. BANU ERTÜRK
