DEHB yetişkinlikte nasıl kendini gösterir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk dönemindeki dışsal hareketliliğin yetişkinlikte sıklıkla zihinsel bir koşturmaya dönüştüğü, günlük planlama ve duygusal dengeyi zorlayan nörogelişimsel bir durumdur. Medicana Sağlık Grubu Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlikte DEHB’nin görünümü ve yaşam kalitesine etkileri hakkında uyarılarda bulundu.
Deniz, çocukluk dönemindeki koşturma veya sırada sabit duramama gibi dış hareketliliğin; yetişkinlik evresinde yerini bir huzursuzluğa, zihinsel bir koşturmaya ve uzun süre oturmayı zor kılan fiziksel kıpırtılara bıraktığını aktardı. Bireylerin günlük yaşamı planlama, organize etme, önceliklendirme, dürtü kontrolü ve duygu düzenleme becerilerinde kronik aksamaların ortaya çıktığını, bu nedenle yapılması gerekenleri bilseler de harekete geçmede güçlük yaşadıklarını vurguladı.
Günlük yaşam ve iş hayatına etkileri:
DEHB’li bireylerde zamanı algılama ve yönetme güçlükleri, geç kalma, randevuları kaçırma veya işleri son dakikaya bırakma şeklinde sıkıntılarla kendini gösterebilir. Ev, çalışma masası veya dijital alanların sürekli dağınık olması, anahtar, cüzdan veya telefon gibi eşyaların sık kaybedilmesi günlük enerjiyi tüketir. Bu durumların sonucunda kişi yorulur ve motivasyonu düşer.
Burçin Deniz, "Günlük yaşamın pek çok alanında güçlükler yaşanabilmektedir, sıradan veya rutin işler gözde büyür, görevler son ana kadar ertelenir, son dakikada ortaya çıkan yoğun motivasyon ve zaman baskısıyla bitirilmeye çalışılır ve bu durum yoğun bir tükenmişlik oluşturabilir" diyerek finansal ve mesleki etkileri de özetledi. Dürtüsel alışverişler, fatura unutmaları ve bütçe takibi eksikliği finansal krizlere yol açabilirken, iş yerinde sık iş değiştirme, yönergeleri unutma veya detayları atlama gibi davranışlar kişilerin potansiyelinin altında kalmasına neden olabilir.
İkili ilişkilerde ise partner konuşurken zihnin başka yere kayması, söylenenleri unutma veya dinliyormuş gibi görünmeme gibi davranışlar karşı tarafça ilgisizlik olarak algılanabilir. Ayrıca duygu düzenlemedeki zorluklar nedeniyle söylenen fevri sözler ve ani öfke patlamaları ilişkilerde derin yaralar açabilir.
Başa çıkma ve müdahale yöntemleri:
Klinik Psikolog Burçin Deniz, DEHB ile başa çıkmada davranışsal ve organizasyonel stratejilerin önemine dikkat çekti. Her şeyi akılda tutmaya çalışmanın yarattığı tükenmişliği azaltmak için alarm, post-it ve akıllı telefonlar gibi yardımcı araçların kullanılmasını; büyük işleri küçük parçalara bölerek erteleme döngüsünün kırılmasını önerdi. Aynı zamanda çözüm odaklı bir iç konuşma benimseyerek, yaşanan aksaklıklar karşısında kişinin kendini suçlamak yerine "Bu durumun getirdiği bir zorlukla karşı karşıyayım, şimdi ne yapabilirim?" sorusuyla ilerlemesinin süreci kolaylaştıracağını belirtti.
İkili ilişkilerde suçlayıcı dilin yerine karşılıklı destekleyici yaklaşımlar önerildi: Dalginlıklar hemen "beni önemsemiyor" şeklinde yorumlanmamalı, her iki taraf da süreçte çözüm üretmeye katılmalıdır. Duygu patlaması yaşandığında ortamdan kısa bir süre uzaklaşıp sakinleşmek ve sonrasında duyguları daha sağlıklı bir dille ifade etmek çatışmaları azaltır.
Mali düzen sağlamak için pratik adımlar da önerildi: internetten alışveriş yaparken sepeti onaylamadan önce 24 saat bekletmek, mağazada karar öncesi kısa bir mola vermek, faturaları otomatik ödemeye bağlamak ve harcamaları bütçe planlayıcılarıyla takip etmek gibi yöntemler finansal istikrarı destekler.
Deniz, bu tür davranışsal yöntemlerin ve stratejilerin bireyin ihtiyaçlarına göre psikoterapi sürecinde ele alındığını belirterek, "Psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesinin yaşam kalitesini artırıcı etkisi görülmektedir" sözleriyle tıbbi ve psikolojik yaklaşımın birlikte yürütülmesinin önemine dikkat çekti.
Sonuç olarak, yetişkinlikte DEHB çoğu zaman görünmez bir mücadele olarak kalabiliyor; doğru değerlendirme, günlük yaşam için pratik düzenlemeler ve profesyonel destekle iş, ilişki ve kişisel düzen üzerinde anlamlı iyileşmeler sağlanabiliyor.
MEDİCANA INTERNATİONAL İZMİR HASTANESİ PSİKOLOĞU KLİNİK PSİKOLOG BURÇİN DENİZ
