Van Gölü'nde 35 yıllık kıyı ve yüzey alanı değişimi
Anadolu Su Altı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi harita bilimci Prof. Dr. Murat Yakar tarafından yapılan uydu görüntüsü analizleri, Van Gölü'nün son 35 yılda yüzey alanında belirgin bir küçülme gösterdi. Çalışma, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait uydu görüntülerinin karşılaştırılmasıyla gerçekleştirildi ve göl yüzeyindeki değişim mekânsal olarak haritalandırıldı.
Analiz yöntemi ve kullanılan veriler:
Çalışmada Landsat 4-5 ile Landsat 8-9 uydu sistemlerinden elde edilen görüntüler kullanıldı. Su yüzeylerinin belirlenmesinde yaygın kabul gören Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (NDWI) hesaplandı; eşik değer yöntemiyle su ve kara alanları ayrılarak elde edilen su alanları coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ortamında poligonlara dönüştürüldü. Bu yöntemle 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait kıyı çizgileri karşılaştırmalı harita üzerinde gösterildi.
Ölçülen değişimler ve zamansal dağılım:
Analiz sonuçlarına göre Van Gölü'nün su yüzey alanı 1990 yılında yaklaşık 3.577 km², 2015 yılında 3.573 km², 2025 yılında ise 3.546 km² olarak hesaplandı. Buna göre 1990-2015 döneminde yaklaşık 4 km² azalma görülürken, 2015-2025 döneminde bu kayıp 27 km² seviyesine ulaştı. Toplamda incelenen 35 yılda yüzey alanında hesaplanan azalma 31 km² olup, bu azalmanın yaklaşık yüzde 87'si son 10 yılda gerçekleşti.
Prof. Dr. Murat Yakar, uzaktan algılama ve CBS tabanlı analizlerin göl kıyısındaki değişimlerin mekânsal olarak izlenmesine olanak sağladığını belirtti. Elde edilen karşılaştırmalı kıyı çizgileri, gölün farklı kesimlerindeki çekilmeyi göstererek hangi bölgelerde değişimlerin daha belirgin olduğunu ortaya koydu.
Bulguların anlamı ve izleme gerekliliği:
Çalışma, Van Gölü'ndeki yüzey alanı değişimlerinin son dönemde hızlandığına işaret ediyor. Araştırmada dile getirildiği üzere göl yüzeyindeki değişimler yağış, buharlaşma, sıcaklık ve hidrolojik şartlar gibi çok sayıda faktörden etkilenebilir. Ancak belirlenen değişimlerin nedenlerinin netleştirilebilmesi için uzun dönemli iklim verileri, göl su seviyesi ölçümleri ve diğer hidrolojik verilerle desteklenen kapsamlı analizlere ihtiyaç bulunuyor.
ASAD Bitlis Temsilcisi Doç. Dr. Cihan Önen ise İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından desteklenen "Geleceğim Van Gölü’nde Saklı 14-18 Yaş Gençler İçin Su Altı Teknolojileri ve Kariyer Rotası" projesi kapsamında yapılan ölçümlerin, gölün yüzey alanı ve kıyı çizgisindeki değişimlerin düzenli ve bilimsel verilerle izlenmesinin önemini vurguladığını kaydetti. Önen, Van Gölü'nün korunmasının ortak bir sorumluluk olduğunu söyledi.
Araştırma, uydu görüntüleri ve CBS teknolojilerinin birlikte kullanılmasının geniş su kütlelerinin uzun dönemli değişimlerini izlemede etkin olduğunu bir kez daha gösterdi. Elde edilen veriler, bölgedeki su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve gelecekte yapılacak ayrıntılı çalışmalar için temel oluşturuyor. Bilim insanları, mevcut bulguların korunma politikalarının kararlılıkla uygulanması ve düzenli izleme ile desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor.
ASAD’IN UYDU GÖRÜNTÜLERİ VE COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ KULLANARAK GERÇEKLEŞTİRDİĞİ ANALİZLERDE, VAN GÖLÜ’NÜN SU YÜZEY ALANININ 1990-2025 YILLARI ARASINDA YAKLAŞIK 31 KİLOMETREKARE AZALDIĞI BELİRLENDİ. ALAN KAYBININ YÜZDE 87’SİNİN İSE SON 10 YILDA GERÇEKLEŞTİĞİ TESPİT EDİLDİ.
